Inventario Campás

Catedral de San Martiño - OURENSE (GALICIA)

(Referencia: 671)



Descricion A catedral de Ourense sorprende ó visitante pola súa recolecta beleza, sobria elegancia, luminosidade equilibrada e funcionalidade litúrxica. Está considerada como un dos grandes templos románicos de España. Data da segunda metade do século XII e primeira do XIII sendo consagrado o seu altar maior en 1188. Os engadidos posteriores, que non desfiguran a súa fundamental unidade, constitúen unha variada mostra dos diferentes estilos de épocas sucesivas (románico, gótico, renacentista, barroco, neoclásico e actual).

Desde tempos remotos Ourense é capital da súa diocese, e xa a partir do século VI se coñece o nome dalgúns dos seus bispos. Durante o reino suevo tivo un especial protagonismo, e construíuse unha primeira catedral que "estivo edificada no lugar que hoxe ocupa a igrexa de Santa María Nai". Daquela época nada conserva o edificio actual, só quedan os capiteis e columnas de mármore do país reutilizados na fachada barroca da citada igrexa, quizais procedentes da primitiva construción.
A invasión musulmana supuxo para Ourense un grave episodio que non foi superado ata a repoboación efectuada por Afonso III arredor do ano 900. Non transcorrera un século cando novas incursións, agora por parte dos normandos e do caudillo musulmán Almanzor, arrasaron a cidade. No derradeiro cuarto do século XI o bispo Eredonio construíu e dedicou un templo a Santa María Nai que debeu facer o oficio de catedral ata que se consagrou a actual, pois as súas reducidas dimensións impedían satisfacer as esixencias de culto impostas pola prosperidade da sé auriense no século XII. Non obstante, esa prosperidade é máis unha intuición ca unha evidencia documental, pois as continúas devastacións que ó longo dos séculos sufriu a cidade de Ourense e a súa catedral provocaron perdas importantísimas no arquivo da Igrexa.
A carencia de noticias documentais explica que sexan diversas as opinións sobre a data de construción da catedral, e aínda que as diferenzas non son de moitos anos, si son relevantes. O único dato seguro é a acta de consagración do altar maior á que xa se fixo alusión ó comezo.
A súa estrutura é románica de transición (moi notable neste sentido), con certa inspiración cisterciense e influxo compostelán como igrexa de peregrinación.
Ten planta de cruz latina, coa primitiva cabeceira de tres ábsidas (hoxe só queda a central, mutilada), tres naves separadas por piares cruciformes, arcos dobrados e apuntados e bóvedas de crucería de gran prestancia arquitectónica.
A catedral ocupa o mesmo soar da primitiva basílica do período suevo. Ó longo da historia feudal da cidade foi convertida en fortaleza en numerosas ocasións. Foi declarada monumento nacional o 3 de xuño de 1931 e ten honores de basílica dende o ano 1887.
Fonte Obispado de Ourense (2006)

Protección Ben: A Igrexa Catedral de San Martìn
Comunidade Autónoma: C. A. Galicia
Província: Orense / Ourense
Município: Orense / Ourense
Categoria: Monumento
Código: (R. I.) - 51 - 0000771 - 00000
Rexisto: (R. I.) REXISTO BIC INMUEBEIS: Código definitivo
Data de Declaración: 03-06-1931
Data Boletín Declaración: 04-06-1931
Fonte: Ministério de Cultura (2006)
Graffitti Na fachada hai un cartel conmemorativo que di: "DR. D. JUAN MANUEL BEDOYA / DEÁN DE ESTA CATEDRAL / HOMBRE DE GENEROSOS SABERES / HONRADO, PACÍFICO, DADIVOSO / DISTINGUIDO ESCRITOR Y TEÓLOGO / AMÓ Y ENNOBLECIÓ CON SU VIVIR ESTA CIUDAD / EL LICEO DE OURENSE / EN EL CL ANIVERSARIO DE SU MUERTE / 1850 - 2000"
Pombas e outras pragas Na torre atópanse gaviotas, moi agresivas cara aos visitantes, malia a distancia á que se atopa o Atlántico (uns 80 quilómetros en liña recta).
A sala das campás está perfectamente protexida por unhas rejas metálicas, instaladas en marcos metálicos perfectamente adaptados ás molduras e outros ángulos das fiestras. Conta ata cunha porta perfectamente accesible para saír ao exterior, á terraza circundante.
Con todo, esta excelente actuación contra as aves, deixa fóra de protección ás campás, o que ten dous resultados adversos, para a súa conservación e o seu toque: as campás atópanse expostas aos excrementos das aves, e por mor da fina reja non é fácil, si non imposible, poñer cordo para tocar manualmente esas campás. Ata non é fácil darlles a volta, tanto para documentarlas como para unha simple conservación, xa que a rejilla atópase moi próxima a elas.
Campás A Catedral conta con dous conxuntos de campás, ben diferenciados, tanto espacialmente como no seu uso: as dúas campás do reloxo, agora en silencio, e as oito campás litúrgicas, das cales soamente dúas podían oscilar, para os toques de coro diarios ou festivos. O resto soamente repicaba.
É sorprendente, e moi emocionante, que a campá litúrgica máis antiga é aquela que todos os días oscilaba varias veces para chamar aos oficios. Algo parecido ocorre coa campá do reloxo, agora rota: as dúas transmiten - ou poden transmitir - a música cotiá, a paisaxe sonora máis antigo da cidade.
O que non coincide son os anos propostos por CALVETE, copiando un texto da Catedral, e aqueles que puidemos documentar nas campás:
Dos son del año 1780, otras del 1828, otra de 1879 y una de 1925. Las de 1780 donadas por un tal Cagigal siendo fabriquero y Canónigo Don Pedro Carballo. Las de 1828, sexto del Pontificado de N. Santísimo P. León XII, Undécimo del Ilustrísimo Señor Dámaso Iglesias y Lago Obispo de Orense y 21 del Reinado de N. Católico Monarca D. Fernando VII Rey de las Españas. Las de 1879, pequeñas, una pesa 50 Kgs. y otra 60, siendo Fabriquero D. Francisco de Solís. La de 1925, Moisés Díaz Palencia.
Las grandes, Pote y Mayor, pesan muchos Kgs. pero no sé cuantos.
También está la campana de las horas del reloj catedralicio que lleva una curiosa inscripción. Los datos fueron publicados por el Sr. González Paz, en el diario "La Región", hace unos años (no puedo precisar fecha). Dicen así:
"La campana de las horas" se calcula que pesa unos 1.200 Kgs. y tiene una hermosa leyenda en latín, cuya versión dice: Fue llevado JesÚs a Pilatos, en la hora de Prima. En la hora de tercia gritaban ¡crucifícalo!. En la hora de sexta llevaron a JesÚs a la Cruz. En la hora de nona, expiró JesÚs. Año de 1551 siendo oferente el Sr. Canónigo Rodrigo de Quiroga.

Non obstante a nosa proposta non é definitiva, en tanto non se restauren as campás e xa que logo poidan documentarse de forma verificable.
Toques tradicionais de campás Consérvase unha roldana fronte á campá Segunda para tocala desde o pé da torre.
No escrito remitido a CALVETE sobre a catedral e as súas campás di
Antiguamente había Campanero. Hoy están electrificadas. En el repique funcionan todas, aunque con menos elegancia que cuando se tocaban a mano. Alguna, como su nombre indica, como las Primas, se tocan para anunciar el Coro. La Solemne para los días solemnes y la Diaria para todos los días. El Pote se toca para los muertos. A difunto Canónigo o Beneficiado se tocan todas desde la Mayor hasta la más pequeña.
Toques actuais de campás As campás litúrgicas tocan tanto os cuartos e as horas do reloxo como os demais toques da catedral. Tamén interpretan volteos simulados, unha técnica que nunca se utilizou nesta catedral.
Pola contra as campás de prima que se tocaban a abalo, para chamar ao coro diario ou solemne, como noutras catedrais galegas, permanecen fixas como as demais.
Pola contra, as dúas campás do reloxo permanecen en silencio.
TOCP Os dous conxuntos de campás deben recuperar os seus toques: as litúrgicas os sinais diarios, os toques de laudes e misa de coro os domingos, os repiques festivos e os toques de defuntos, movendo no seu caso e exclusivamente a campá de prima correspondente, conservando o cepo actual en todas elas e dotándoas de novos mecanismos, controlados por ordenador, que reproduzan os toques propios da catedral e non impidan os toques manuais.
Os toques do reloxo deben ser interpretados exclusivamente polas campás de cuartos e horas restauradas, que non poden participar en ningún outro toque.
ACUR Debe repasarse a maioría de mazos motorizados, que se baixaron e golpean a campá correspondente con risco de rotura inmediata.
Propostas A proposta global pasa por recuperar os toques propios desta Catedral, restaurando todas as campás, e protexendo as campás litúrgicas, situando as rejas por diante e non por detrás, como se especifica en cada unha.
Soamente as dúas primas serán dotadas de motores de impulso que permita tocar a abalo a campá correspondente, e todas as litúrgicas serán dotadas de novos electromazos, máis lixeiros e rápidos, que reproduzan os toques tradicionais e non impidan os toques manuais.
As dúas campás do reloxo, situadas na súa estrutura e restauradas, deberán tocar, sempre que sexa posible, e de forma recomendada, mediante mazo externo por gravidade.
Autors da ficha da torre
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (21-07-2006)
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (09-09-2006)
  • Cuadrante solar
    Na fachada hai un cuadrante solar

     

    Bibliografía

    (Pódese ordenar por calquera dos campos)
    AutoresTítuloData
    ÁLVAREZ, M. J.Las campanas de la catedral se apuntan a la era digital2018
    CALVETE HERNÁNDEZ, PascualCatedral de Orense1991
    DEL CAÑO, X. M.La catedral de Ourense se queda sin la torre de San Martiño al clausurarse la obra nueva2012
    LOMBARDERO, XavierEl Ministerio de Cultura cataloga las campanas catedralicias gallegas2007

    Vídeos (Pódese ordenar por calquera dos campos)

    PersoaVídeosDataDuración
    TRADICIÓN EN RELOJES Y CAMPANAS (PUENTE TOCINOS)Reportaje de las campanas de la catedral de Ourense 18 4 18 18-04-201804:03
    80 Fotos
    Fichas de todas as campás
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 14-10-2016

    Campás actuais

    LocalizaciónCampáAutoresAno de fundiciónDiámetroPeso
    Cuarto das campásMartiño (1)181558113
    Cuarto das campásBartolomé (2)CAGIGAL, ANDRÉS DEL (VALLE DE HOZ)179568182
    Cuarto das campásNova (3)DIEZ, MOISÉS (PALENCIA)192572216
    Cuarto das campásPrima diario (4)161488395
    Cuarto das campásPrima solemne (5)SOTO187990422
    Cuarto das campásPote (6)1780108477
    Cuarto das campásSegunda (7)PELLÓN TABOADA, HERMANOS1828129814
    Cuarto das campásMaior (8)PELLÓN TABOADA, HERMANOS1451155
    Estrutura de forxa no telladoCampá dos cuartos (A)VEGA17285072
    PatínCampá das horas (B)1551132872
    SacristíaCampá de sinais (0)259

    Reloxo

    Ordenador - Catedral de San Martiño - OURENSE (GALICIA)
    Ordenador (1)

    Existente En funcionamento Electrónico

    Descricion O ordenador, non documentado, substitúe a un antigo reloxo mecánico, desaparecido.
    A numeración do 4 mediante "IV" (correcta como numeración romana) non corresponde á forma histórica dos reloxos "IIII".
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 26-07-2015

  • OURENSE: Campás, campaneiros e toques
  • Francesc LLOP i BAYO; Francesc Xavier MARTÍN NOGUERA Metodologia dels inventaris de campanes (1998)
  • Volver á páxina anterior
  • Menú inicial CAMPANERS DE LA CATEDRAL DE VALÈNCIA
    Campaners de la Catedral de València
    Buscar campá, campanario, poboación, fundidor, ano fundición, epigrafia, autor, artigo
    © Campaners de la Catedral de València (2018)
    campaners@hotmail.com
    : 24-09-2018
    Convertir a PDF