Inventario Campás

Catedral Basílica da Nosa Señora da Asunción - MONDOÑEDO (GALICIA)

(Referencia: 680)



Descricion Segundo SARTHOU CARRERES ("Catedrales de España" - 1952)
Este monumento religioso es el más importante de la ciudad; pero a su severa arquitectura protoojival, del siglo XIII, se le adhirió una fachada barroca en el XVIII, bajo el rosetón gótico de los albores del XVI, de gran mérito artístico (como las pinturas murales, del XV, en el interior del templo)...
La fachada del tempo aparece muy variada, con reformas de 1546 y 1705. Su puerta es románica, con arcos abocinados de medio punto, sobre columnas laterales, y tímpano sobre dintel. Prescindiendo del rosetón, estatuas y añadidos, sólo diremos que flanquean esta fachada dos torres gemelas, con campanas y reloj.


Un panel de información turística na portada di:
A Catedral construída no século XIII recolle, cunha planta de cruz latina, diversos estilos arquitetónicos (románico, gótico e barroco) e conta cun claustro interior que dá acceso ao Palacio Episcopal. Desta construción é preciso salientar o Rosetón situado na fachada principal e as pinturas murais de época medieval da nave central.
A última gran reforma na mesma ten lugar na fachada no século XVIII. Esta consiste na construción de dúas novas torres cadradas en substitución das anteriores redondas e máis pequenas. No 17178 inagúrase a primeira (da esquerda) e no 1720 a segunda (da dereita).

As dúas torres corresponden á separación simbólica habitual de torre de campás e torre do reloxo, aínda que neste caso, pouco habitual, as campás atópanse na torre norte.
O elemento de maior interese non é o reloxo, do XIX, en pleno funcionameinto, ou as campás, cunha anepígrafa, probablemente do século XIV e o resto do XVIII e XIX. O maior valor deste conxunto é que non foi nunca mecanizado e que os seus toques son interpretados de xeito manual polo campanero Valentín INSUA e os seus axudantes. Esta actividade é tan importante que debería ser protexida como Ben de Interese Cultural de Carácter Inmaterial.
Protección Ben: Catedral da nosa Señora dos Remedios Igrexa Catedral
Comunidade Autónoma: C.A. Galicia
Provincia: Lugo
Municipio: Mondoñedo
Categoría: Monumento
Código: (R.I.) - 51 - 0000080 - 00000
Rexistro: (R.I.) REXISTRO BIC INMUEBLES: Código definitivo
Data de Declaración: 23-05-1902
Data Boletín Declaración: 24-05-1902
MINISTERIO DE EDUCACIÓN, CULTURA E DEPORTE (19-07-2015)


Nomeada basílica por Xoán XXIII cunha bula datada o 9 de marzo de 1959.
Graffitti Hai un cartel no muro que di: "Esta prohibido por la Au- / toridad bajo la multa de / ... orinar o ensuciarse en el / atrio y demas zonas".
Na escaleira de acceso e preto das fiestras hai diversos grafitos que poden ser antigos.
Pombas e outras pragas As pombas son escasos nas primeiras plantas das dúas torres da catedral, pero nas segundas plantas os seus excrementos superan os vinte centímetros de altura nalgúns lugares.
Debe atoparse unha solución para que non aniden na bóveda da segunda planta.
Campás Pascual CALVETE HERNÁNDEZ Catedral de Mondoñedo (Lugo) (1991) transcribe unhas actas capitulares que se refiren á fundición da campá "das medias" en 1728 así como a baixada da grande do reloxo, Jerónima "... de xeito que se poida tañer a voo".
En 1851 fúndense a Paula e Ronda polo veciño de Mondoñedo Francisco BLANCO PALACIOS (sic) aínda que Manuel Díez fundidor de Astorga pretendeu a rescisión do contrato para facelas el máis baratas.
En 1868 vólvese a romper a Paula, que é refundida por Nicolás María DÍEZ de León. Ese mesmo ano bendinse e dan novo nome ás campás (segundo veremos máis adiante).
Finalmente en 1884 a Paula se rajó nuevamente e foi refundida por Esteban ECHEBASTER de Vitoria, que é a actual campá.
Propoñemos a seguinte táboa comparativa:
Número (1)Nome tradicional (2)Nota (3)Nome campá (4)Nome bendición (5)Orde (6)
1Agonía menorLab 5 24Santa BárbaraFructuosa Bárbara das Dores5
2Agonía maiorLab 5 46JuanGonzala Juana da Expectación6
3Esquilón novoMib 5 33Sen nomeMartina de Jesús, María j José4
4Esquilón velloSol 4 -44AnepígrafaFeliciana, Aldeodata do Patrocinio7
5PrimaReb 4 -35Santiago e RosendoJacoba María Concepción2
6RondaMib 4 - 11María RosendaRona Rosenda María Natividad3
7PaulaSol 3 04Santa PaulaPaula da Asunción1

Notas

  1. Numeramos as campás por diámetro, de menor a maior. Non só é unha numeración habitual de campás, senón que é obxectiva: o diámetro dá unha referencia exacta en centímetros.
  2. Utilizamos o nome tradicional, como referencia do nome da campá. A fonte foi o campanero Valentín INSUA, e ese nome ten sentido tanto para el como para os habitantes de Mondoñedo.
  3. A nota está medida a partir da análise sonora da grabación digital das campás. Analizada por Francesc LLOP i ÁLVARO, e utilizando a ferramenta Wavanal.
  4. Nome que figura na campá. En seis das sete campás vai precedido da Sagrada Familia, completa (os tres membros Jesús, María e José) ou simple (Jesús María). Esta utilización da Sagrada Familia é habitual desde polo menos o século XVIII ata os nosos días nas campás galegas, aínda que é pouco habitual ou inexistente fose de Galicia. Precisamente nin a campá máis antiga, anepígrafa, nin a máis moderna, a Paula, lévano. No último caso explícase, por ser fabricada por un fundidor vasco.
  5. Numeración de CALVETE na obra citada. Supoñemos que as numera de menor a maior, aínda que os nomes non coinciden nin cos tradicionais nin cos inscritos. Ata, a campá conventual está cambiada de orde.
  6. Nome outorgado polo bispo de Mondoñedo en 1868 ao volver bendicir as campás. Non corresponde nin co nome inscrito nin co tradicional.



No museo hai unha colección de tres campás de man, parecidas ás producidas en Flandes no século XVI, con moita pátina e suciedad que impide estudalas. En calquera caso trátase de campás dignas de protección e do maior interese.
Toques tradicionais de campás Antiguamente tocábase a parto coa Agonía menor, segundo di ÁLVARO CUNQUEIRO que tocaron para o seu nacemento, aínda que el chama Petra á campá.
Toques actuais de campás As campás tócanse exclusivamente de forma manual. Na torre alta das campás, dúas tócanse a abalo e outras dúas co badajo, mediante as correspondentes cordas que chegan ata media torre. Alí chegan tamén as tres cordas correspondentes ás campás maiores, situadas na parte baixa da torre.
  • Esquilón o sábado ás 18:30
  • Ángelus - Xoves e Domingo, 33 golpes
  • a Alzar - Dúas veces tres golpes
  • repenique (antes do volteo) coas dúas Agonías
  • volteo de tres campás (as tres maiores) para o patrón San Lucas, a Ascensión, San Roque, Xoves e Sábado Santo, Corpus e Nochebuena.
  • a Incendios
  • a Mortos, pola parroquia de Santiago, coas campás da Agonía tócanse 2 veces (muller) ou 3 (home)
Propostas A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.
Debe resolverse o acceso ás aves á planta alta, pechando polo menos a cúpula cunha rede metálica, para impedir a súa anidamiento.
As campás deben ser limpadas, por dentro e por fóra, para recuperar a sonoridad orixinal.
Os cepos de madeira deben ser restaurados, conservando na medida do posible todas as partes orixinais incluídos os herrajes, substituíndo os cojinetes por rodamientos autocentrados, así como aqueles elementos que esixa a seguridade. Non obstante as partes substituídas serán iguais ás orixinais.
Os badalos serán das mesmas características que os actuais, incluído tamaño da bóla e peso.
As campás deben balancear, voltear e repicar. Deben ser dotadas igualmente dunha palanca de volteo no lado dereito, para permitir o toque mediante soga.
Sería recomendable unha mínima mecanización para permitir o toque de certos sinais diarios como o Ave María ou as Ánimas, con mecanismos que tiren no seu caso das cordo dos badalos directamente, e evitando a motorización das tres campás de volteo.
A Ronda, que agora oscila soamente, debe recuperar a posibilidade de voltear, mantendo, como as outras campás, o cepo en todo aquilo que sexa posible.
Aínda que a Catedral está protexida co maior nivel existente para un inmueble, sería conveniente declarar Ben Moble de Interese Cultural a campá gótica anepígrafa, así como incluír no Inventario de Bens Mobles ao reloxo e as demais campás.
Sobre todo debería protexerse como Ben Cultural de Carácter Inmaterial tanto o funcionamento manual do reloxo como os toques exclusivamente manuais desta Catedral.
Autors da ficha da torre
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (20-07-2006)
  • INSUA, Valentín (20-07-2016)
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (20-07-2016)
  • Cuadrante solar
    Hai un cuadrante solar no claustro.

     

    MATR
    Hai escasos restos da carraca na sala de campás que se utilizan para inmobilizar as dúas campás de volteo.
    A carraca orixinal atópase no museo e debería ser restaurada ou substituída por unha copia, para o seu uso en Semana Santa.
    Hai unha carraca de man colgada nun dos muros do citado museo.

     

    Roda de campás
    Hai unha roda de campanillas no museo, de moi recente fabricación (roda de bicicleta, varillas metálicas industriais) coas campás soltas e de escaso interese.

     

    Bibliografía

    (Pódese ordenar por calquera dos campos)
    AutoresTítuloData
    ARIÑO, José RamónLa campana de ánimas1987
    ARNÁIZ, A.Campanas, caballos y perros para un singular concierto en Mondoñedo2009
    AVANLos campaneros de Valencia y de Mondoñedo tocarán al mismo tiempo los toques de difunto por monseñor José Gea Escolano2017
    ÁLVEZ, Jose MªPreservan el patrimonio sonoro con el tañido de las campanas mindonienses2016
    CAL PARDO, EnriqueAlgunos datos sobre las campanas de la Catedral de Mondoñedo1990
    CALVETE HERNÁNDEZ, PascualCatedral de Mondoñedo (Lugo)1991
    ÍNSUA PALACIOS, ValentínToques da Catedral de Mondoñedo2016
    L. MONTES, SusanaLa mano que mece las campanas2010
    LLOP i BAYO, FrancescUnidos por las campanas - In memoriam monseñor José Gea Escolano2017
    LOMBARDERO, XabierMondoñedo se convierte en un torrente de sonidos2009
    LOMBARDERO, XavierEl Ministerio de Cultura cataloga las campanas catedralicias gallegas2007
    LOUREIRO, RamónRouco Varela reivindica el papel de Galicia en la evangelización de Europa2006
    MONDOÑEDO ES MÁSGuardiana de las zapatillas del obispo2010
    MURADO, Miguel-AnxoAs campás roubadas2017
    OS CHICHISOSCampás e Campaneiros - Catedral Basílica da Asunción Mondoñedo2016
    ZAFRA, IgnacioProhibido tocar las campanas, vecinos durmiendo2017

    Grabación sonora (Pódese ordenar por calquera dos campos)

    CampanarioMunicipioGrabación sonoraDataDuración
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDODivinos oficios en días solemnes pola maña 17-09-201602:20
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDODivinos oficios en días normais pola maña 17-09-201602:45
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDODivinos oficios en días solemnes pola tarde 17-09-201601:41
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDODivinos oficios en días normais pola tarde 17-09-201601:37
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a coro 17-09-201601:56
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a parto 17-09-201600:41
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOA Ave María, o amencer, as doce e o anoitecer 17-09-201600:59
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a ánimas 17-09-201603:08
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque o alzar 17-09-201603:08
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a incendio o calquer outra calamidade 17-09-201603:08
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a anxel 17-09-201601:21
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a agonía (canónigo) 17-09-201601:21
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOToque a morto 17-09-201609:00
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDORepenique 17-09-201601:04
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOVolteo de campás 17-09-201602:11
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOFalta campaneiro 17-09-201602:11
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOSemana Santa 17-09-201601:08
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDOVolteo da Ronda 17-09-201601:08
    Catedral Basílica da Nosa Señora da AsunciónMONDOÑEDORoda de campás 17-09-201601:08

    Vídeos (Pódese ordenar por calquera dos campos)

    PERSGrabación sonoraDataDuración
    ÍNSUA PALACIOS, VALENTÍNA catedral de Mondoñedo é das poucas que contan cun campaneiro que as toca de xeito manual 17-09-201601:56
    ÍNSUA PALACIOS, VALENTÍNAs campás 19-04-201634:37
    ÍNSUA PALACIOS, VALENTÍNCampanario de la Catedral de Mondoñedo 26-09-201004:14
    111 Fotos
    Fichas de todas as campás
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 24-09-2016

    Campás desaparecidas

    LocalizaciónCampáAutoresAno de fundiciónDiámetroPeso
    Paula (refundida)BLANCO PALACIO, FRANCISCO (MONDOÑEDO)18511571467
    Paula (refundida)DÍEZ, NICOLÁS MARÍA (LEÓN)18681571467

    Campás actuais

    LocalizaciónCampáAutoresAno de fundiciónDiámetroPeso
    EspadanaCampá da Traizón (0)1800ca5072
    Museo da CatedralDos cuartos (a)205
    Museo da CatedralDas horas (b)1850ca3016
    Torre alta das campásAgonía menor, Feliciana Aldeodata de Patrocinio (1)1350ca55.297
    Torre alta das campásAgonía maior, Fructuosa Bárbara de los Dolores (2)BLANCO PALACIO, FRANCISCO (MONDOÑEDO)185157107
    Torre alta das campásEsquilón novo, Gonzala Juana de la Expectación (3)HAZA Y PALACIO, FRANCISCO179269190
    Torre alta das campásEsquilón vello, Martina de Jesús Maria y José (4)BLANCO PALACIO, FRANCISCO (MONDOÑEDO)181682319
    Torre baixa das campásRonda, Rosenda María Natividad (5)HAZA Y PALACIO, FRANCISCO1813110771
    Torre baixa das campásPrima, Jacoba María Concepción (6)BLANCO PALACIO, FRANCISCO (MONDOÑEDO)1851111792
    Torre baixa das campásPaula de la Asunción (7)ECHEBASTER, ESTEBAN (VITORIA)18851571467
    Torre do reloxoDos Cuartos (A)17284760
    Torre do reloxoDas Horas (B)ALONSO DE VIADERO, DIONISIO1720117607

    Reloxo

    Reloxo mecánico - Catedral Basílica da Nosa Señora da Asunción - MONDOÑEDO (GALICIA)
    Reloxo mecánico (1)

    Existente En funcionamento

    AutoresFERNÁNDEZ LOMBARDERO, JUAN ANTONIO (SANTA EULALIA DE OSCOS)
    Empresa de mantementoFERNÁNDEZ LOMBARDERO, JUAN ANTONIO (SANTA EULALIA DE OSCOS)
    Data de construción 1773
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 24-07-2015
    Reloxo mecánico - Catedral Basílica da Nosa Señora da Asunción - MONDOÑEDO (GALICIA)
    Reloxo mecánico (1)

    Existente En funcionamento

    AutoresISASMENDI, CÁNDIDO (BILBAO)
    Empresa de mantementoISASMENDI, CÁNDIDO (BILBAO)
    Data de construción 1863
    Descricion Remóntase o reloxo, é dicir dáse cordo ás pesas cada semana, manualmente.
    O reloxo, situado na torre sur, ten dúas campás na mesma torre para os cuartos e as horas.
    Hai igualmente dúas campás pequenas, situadas no museo, para eses toques, coa trasmisión por cable de aceiro desconectada ou rota.
    Tanto a campá dos cuartos da torre do reloxo como as dúas campás do museo teñen os mazos por gravidade mal regulados e quedan pegados cando tocan. Aparentemente a campá das horas da torre está ben regulada.
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 21-09-2016

  • MONDOÑEDO: Campás, campaneiros e toques
  • Francesc LLOP i BAYO; Francesc Xavier MARTÍN NOGUERA Metodologia dels inventaris de campanes (1998)
  • Volver á páxina anterior
  • Menú inicial CAMPANERS DE LA CATEDRAL DE VALÈNCIA
    Campaners de la Catedral de València
    Buscar campá, campanario, poboación, fundidor, ano fundición, epigrafia, autor, artigo
    © Campaners de la Catedral de València (2017)
    campaners@hotmail.com
    : 23-05-2017
    Convertir a PDF