Santa Ana, campá das horas (B) - Catedral de Santa María - TUI (GALICIA)
Referència 4833
Referència 4833


Localización Tejado
Diámetro 104
Altura 104
Borde 11
Año fundición 1511
Descripción La campana utiliza dos tipos de letra gótica. En la parte superior emplea las mayúsculas mientras que en la inferior utiliza letras minúsculas. Debido al tamaño relativamente grande, esta campana, la más antigua e importante de la torre, une varias inscripciones habitualmente separadas. En la parte superior dice "IHS # LAUDATE EN INCINBALIS # UENESONAMTIBUS # LAUDATE EN # INCINBALIS # IUBILACIONIBUS # ONIS # SOITUS # " / " # S # ANA # (cruz) LAUDATE DOMINUN # ERA DE MILEQUINIENTUS # EXXXXENUEUE ANOS # "
La primera línea corresponde al salmo 150:5 "LAUDATE EUM IN CIMBALIS BENESONANTIBUS LAUDATE EUM IN CIMBALIS JUBILATIONIS OMNIS SPIRITUS LAUDET DOMINUM" que significa ALABADLE (AL SEÑOR) CON CAMPANAS BIEN AFINADAS (DE BUEN SONIDO), ALABADLE CON CAMPANAS DE ALEGRÍA, TODO ESPÍRITU ALABE AL SEÑOR.
La segunda línea sigue el texto anterior, indica el nombre al que va dedicada la campana, que debieron escribir SANCTA ANNA y sigue con la indicación de la fecha en una mezcla de gallego y español.
La campana tiene una de las más tardías utilizaciones de la "Era" es decir de la Era Hispánica", por lo que cabe datarla 38 años antes, o sea 1511.
El 1 de enero del 38 a.C., tras la pacificación oficial de toda Hispania, Octavio Augusto decretó la Aera Hispanica, que se empleó para datar el tiempo en Hispania. La Era Hispánica fue utilizada en el sur de Francia y la Península Ibérica, si bien no tuvo la misma utilización o permanencia en los diferentes reinos hispánicos. En Castilla su uso fue suprimido reinando Juan I de Castilla, en virtud de un acuerdo de las cortes de Segovia de 1383, puesto en práctica desde el 25 de diciembre del año siguiente. En Portugal dejó de ser utilizada en el primer cuarto del siglo
XV, el 22 de agosto de 1422, bajo el reinado de Juan I de Portugal. WIKIPEDIA Aera Hispanica
En el medio hay una cruz con pedestal, característica de las campanas góticas del siglo XVI.
En la parte inferior, escrita como hemos dicho en minúscula gótica, dice en dos líneas "asunta esmaria in celum gaudent angeli laudantes ebenedicentes dominum mentem santam espontaneam # ho # " / "norem deo etpatrie liuerationem" que debieron escribir "ASSUMPTA EST MARIA IN COELUM. GAUDENT ANGELI, LAUDANTES BENEDICUNT DOMINUM" Está tomada de una antífona de las vísperas de la Asunción. Puede traducirse como MARIA ASUNTA A LOS CIELOS, LOS ÁNGELES GOZAN MIENTRAS ALABAN Y BENDICEN AL SEÑOR.
La segunda parte es más compleja: "MENTEM SANCTAM SPONTANEAM HONOREM DEO ET PATRIA LIBERATIONEM" La expresión se encuentra en las campanas más antiguas utilizándose desde el siglo XIII hasta principios del XVI, y tiene un significado oscuro. Podría traducirse como DE MANERA PIADOSA, Y VOLUNTARIAMENTE, SUENO EN HONOR DE DIOS Y PARA LIBERAR MI PATRIA. Se dice que durante el entierro de Santa Águeda, apareció un joven desconocido, vestido con ropas de seda, que dejó junto a la tumba una placa de mármol con esta inscripción, que se muestra junto al busto de la santa, en la catedral de Catania. Según cuentan el volcán Etna hizo erupción un año después de la muerte de la Santa en el 250 y los pobladores de Catania pidieron su intervención logrando detener la lava a las puertas de la ciudad. Desde entonces es patrona de Catania y de toda Sicilia y de los alrededores del volcán e invocada para prevenir los daños del fuego, rayos y volcanes. Esta protección podría justificar la "liberación de la patria", que algunos han querido interpretar, sin ningún motivo, como una campana asociada a los levantamientos contra las invasiones. Se utiliza como antífona en las segundas vísperas de Santa Águeda. VORÁGINE, en la Leyenda Dorada, le da una traducción más poética, refiriéndose a la santa: "Alma santa, generosa, honor de Dios y liberadora de su patria". Una posible justificación de la popularidad del texto se debería, precisamente, a la consideración de Santa Águeda, en muchos lugares, como la protectora contra las tormentas, los volcanes y otros fenómenos meteorológicos devastadores. Este papel de protección en otros lugares se debe a San Miguel Arcángel o a Santa Bárbara, aunque ésta parece ser una protectora más tardía. En consecuencia la campana, dedicada a Santa Águeda, protegería, como la Santa, al territorio de todo mal, y alabaría a Dios.
No obstante, como hemos visto, la campana estaría dedicada a Santa Ana. En consecuencia, la oración no se relacionaría con Santa Águeda, sino con el papel protector de la campana ubicada, como la de los cuartos, en el lugar más alto de la torre, y por tanto el más vulnerable de la Catedral frente a los rayos y truenos.
Tercio (T) (2 cordones) /
"IHS # LAUDATE EN INCINBALIS # UENESONAMTIBUS # LAUDATE EN # INCINBALIS # IUBILACIONIBUS # ONIS # SOITUS # " /
(2 cordones) /
" # S # ANA # (cruz) LAUDATE DOMINUN # ERA DE MILEQUINIENTUS # EXXXXENUEUE ANOS # " [CG]
Medio (M) (00) (cruz con pedestal) /
(2 cordones)
Medio pie (MP) (2 cordones) /
"asunta esmaria in celum gaudent angeli laudantes ebenedicentes dominum mentem santam espontaneam # ho # " /
(2 cordones) /
"norem deo etpatrie liuerationem" [mg]
Prima Mi 4 -35
Hum Fa# 3 -33
Tercera Sol 4 +45
Quinta Do 5 -41
Octava Fa 5 +00
Toques tradicionales de campanas Horas del reloj.
Toques actuales de campanas No toca.
Yugo Estructura de hierro forjado
Estado actual La estructura de forja es de gran interés, posiblemente gótica.
Antigua (y peligrosa) instalación de tiras de hierro para sujetar la campana.
La campana está manchada de óxido.
La campana tiene, además del mazo externo por gravedad antiguo, de extraordinario interés, dos electromazos más: uno viejo, probablemente trifásico y seguramente fuera de uso, y otro más moderno, monofásico aunque no funciona en el momento de la toma de datos.
Electromazo antiguo pega alto; electromazo nuevo pega en su punto.
En el caso que ambos funcionen, ponen en gravísimo peligro la campana, y si el antiguo está en desuso, debería haber sido desmontado.
Mecanismos de toque Mazo exterior por gravedad - 2 electromazos
Actuaciones urgentes Los dos electromazos no deben funcionar al unísono bajo ningún concepto, ya que pueden causar la rotura de la campana.
Propuestas Debe restaurarse la fijación de la campana, muy cuidadosamente, con un proyecto claro, realizado por un herrero con técnicas tradicionales.
El toque debe realizarse exclusivamente mediante el mazo exterior por gravedad, que estaría idealmente unido al extraordinario reloj restaurado. En caso que el reloj se sustituya por un ordenador, el mecanismo de tiro, ubicado en la sala de campanas, debe mover exclusivamente el mazo por gravedad, sin utilizar en ningún caso y bajo ningún concepto, el electromazo.
Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado. No obstante debería incoarse expediente de inclusión de la campana y de la estructura como Bien Mueble de Interés Cultural, debido al interés del conjunto.
Valoración En caso de rotura solo puede ser soldada. Puede ser reemplazada por una réplica.
Instalación La instalación es original y debe ser conservada para proteger la sonoridad y otros valores culturales. Cualquier mecanización deberá conservar estas cualidades, reproducir los toques tradicionales y permitir los toques manuales.
Autores ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc
Fecha ficha 26-10-2016
Referència 4833


Localización Tellado
Diámetro 104
Altura 104
Borde 11
Año fundición 1511
Descripción A campá utiliza dous tipos de letra gótica. Na parte superior emprega as maiúsculas mentres que na inferior utiliza letras minúsculas. Debido ao tamaño relativamente grande, esta campá, a máis antiga e importante da torre, une varias inscricións habitualmente separadas. Na parte superior di "IHS # LAUDATE EN INCINBALIS # UENESONAMTIBUS # LAUDATE EN # INCINBALIS # IUBILACIONIBUS # ONIS # SOITUS # " / " # S # ANA # (cruz) LAUDATE DOMINUN # ERA DE MILEQUINIENTUS # EXXXXENUEUE ANOS # "
A primeira liña corresponde ao salmo 150:5 "LAUDATE EUM IN CIMBALIS BENESONANTIBUS LAUDATE EUM IN CIMBALIS JUBILATIONIS OMNIS SPIRITUS LAUDET DOMINUM" que significa ENCOMIÁDELLE (AO SEÑOR) CON CAMPÁS BEN AFINADAS (DE BO SON), ENCOMIÁDELLE CON CAMPÁS DE ALEGRÍA, TODO ESPÍRITO ENCOMIE AO SEÑOR.
A segunda liña segue o texto anterior, indica o nome ao que vai dedicada a campá, que deberon escribir SANCTA ANNA e segue coa indicación da data nunha mestura de galego e español.
A campá ten unha das máis tardías utilizacións da "Éra" é dicir da "Éra Hispánica", polo que cabe datala 38 anos antes, ou sexa 1511.
O 1 de xaneiro do 38 a.C., tras a pacificación oficial de toda Hispania, Octavio Augusto decretou a Aera Hispanica, que se empregou para datar o tempo en Hispania. Éraa Hispánica foi utilizada no sur de Francia e a Península Ibérica, aínda que non tivo a mesma utilización ou permanencia nos diferentes reinos hispánicos. En Castela o seu uso foi suprimido reinando Juan I de Castela, en virtude dun acordo das cortes de Segovia de 1383, posto en práctica desde o 25 de decembro do ano seguinte. En Portugal deixou de ser utilizada no primeiro cuarto do século XV, o 22 de agosto de 1422, baixo o reinado de Juan I de Portugal. WIKIPEDIA Aera Hispanica
No medio hai unha cruz con pedestal, característica das campás góticas do século XVI.
Na parte inferior, escrita como dixemos en minúscula gótica, di en dúas liñas "asunta esmaria in celum gaudent angeli laudantes ebenedicentes dominum mentem santam espontaneam # ho # " / "norem deo etpatrie liuerationem" que deberon escribir "ASSUMPTA EST MARIA IN COELUM. GAUDENT ANGELI, LAUDANTES BENEDICUNT DOMINUM" Está tomada dunha antífona das vésperas da Asunción. Pode traducirse como MARIA ASUNTA A LOS CEOS, LOS ÁNGELES GOZAN MENTRES ENCOMIAN E BENDÍN AO SEÑOR.
A segunda parte é máis complexa: "MENTEM SANCTAM SPONTANEAM HONOREM DEO ET PATRIA LIBERATIONEM" A expresión atópase nas campás máis antigas utilizándose desde o século XIII ata principios do XVI, e ten un significado escuro. Podería traducirse como DE XEITO PIADOSA, E VOLUNTARIAMENTE, SOO EN HONRA DE DEUS E PARA LIBERAR A MIÑA PATRIA. Dise que durante o enterro de Santa Águeda, apareceu un mozo descoñecido, vestido con roupas de seda, que deixou xunto á tumba unha placa de mármore con esta inscrición, que se mostra xunto ao busto da santa, na catedral de Catania. Segundo contan o volcán Etna fixo erupción un ano logo da morte da Santa no 250 e os poboadores de Catania pediron a súa intervención logrando deter lávaa ás portas da cidade. Desde entón é patroa de Catania e de toda Sicilia e dos arredores do volcán e invocada para previr os danos do lume, raios e volcáns. Esta protección podería xustificar a "liberación da patria", que algúns quixeron interpretar, sen ningún motivo, como unha campá asociada aos levantamentos contra as invasións. Utilízase como antífona nas segundas vésperas de Santa Águeda. VÓRTICE, na Lenda Dourada, dálle unha tradución máis poética, referíndose á santa: "Alma santa, xenerosa, honra de Deus e liberadora da súa patria". Unha posible xustificación da popularidade do texto deberíase, precisamente, á consideración de Santa Águeda, en moitos lugares, como a protectora contra as tormentas, os volcáns e outros fenómenos meteorolóxicos devastadores. Este papel de protección noutros lugares débese a San Miguel Arcanxo ou a Santa Bárbara, aínda que esta parece ser unha protectora máis tardía. En consecuencia a campá, dedicada a Santa Águeda, protexería, como a Santa, ao territorio de todo mal, e encomiaría a Deus.
No entanto, como vimos, a campá estaría dedicada a Santa Ana. En consecuencia, a oración non se relacionaría con Santa Águeda, senón co papel protector da campá situada, como a dos cuartos, no lugar máis alto da torre, e xa que logo o máis vulnerable da Catedral fronte aos raios e tronos.
Tercio (T) (2 cordóns) /
"IHS # LAUDATE EN INCINBALIS # UENESONAMTIBUS # LAUDATE EN # INCINBALIS # IUBILACIONIBUS # ONIS # SOITUS # " /
(2 cordóns) /
" # S # ANA # (cruz) LAUDATE DOMINUN # ERA DE MILEQUINIENTUS # EXXXXENUEUE ANOS # " [CG]
Medio (M) (00) (cruz con pedestal) /
(2 cordóns)
Medio pie (MP) (2 cordóns) /
"asunta esmaria in celum gaudent angeli laudantes ebenedicentes dominum mentem santam espontaneam # ho # " /
(2 cordóns) /
"norem deo etpatrie liuerationem" [mg]
Prima Mi 4 -35
Hum Fa# 3 -33
Tercera Sol 4 +45
Quinta Do 5 -41
Octava Fa 5 +00
Toques tradicionales de campanas Horas do reloxo.
Toques actuales de campanas Non toca.
Yugo Estrutura de ferro forxado
Estado actual A estrutura de forxa é de gran interese, posiblemente gótica.
Antiga (e perigosa) instalación de tiras de ferro para suxeitar a campá.
A campá está manchada de óxido.
A campá ten, ademais do mazo externo por gravidade antigo, de extraordinario interese, dous electromazos máis: un vello, probablemente trifásico e seguramente fose de uso, e outro máis moderno, monofásico aínda que non funciona no momento da toma de datos.
Electromazo antigo pega alto; electromazo novo pega no seu punto.
No caso que ambos funcionen, pon en gravísimo perigo a campá, e se o antigo está en desuso, debería ser desmontado.
Mecanismos de toque Mazo exterior por gravidade - 2 electromazos
Actuaciones urgentes Os dous electromazos non deben funcionar ao unísono baixo ningún concepto, xa que poden causar a rotura da campá.
Propuestas Debe restaurarse a fixación da campá, moi coidadosamente, cun proxecto claro, realizado por un ferreiro con técnicas tradicionais.
O toque debe realizarse exclusivamente mediante o mazo exterior por gravidade, que estaría idealmente unido ao extraordinario reloxo restaurado. En caso que o reloxo substitúase por un computador, o mecanismo de tiro, situado na sala de campás, debe mover exclusivamente o mazo por gravidade, sen utilizar en ningún caso e baixo ningún concepto, o electromazo.
Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente de inclusión da campá e da estrutura como Ben Moble de Interese Cultural, debido ao interese do conxunto.
Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.
Instalación A instalación é orixinal e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.
Autores ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc
Fecha ficha 26-10-2016