Bartolomé (2) - Catedral de San Martiño - OURENSE (GALICIA)

Bartolomé (2) - Catedral de San Martiño - OURENSE (GALICIA)

Referència 4946

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización Sala de campanas

    Diámetro 68

    Altura 65

    Borde 7

    Peso aproximado182

    Fundidor DEL CAGIGAL, ANDRÉS (VALLE DE HOZ)

    Año fundición 1795

    Descripción La campana presenta muchos problemas de lectura, por una documentación incompleta y sobre todo por la suciedad que cubre la parte interior que impide, por ejemplo conocer al autor de la misma. No obstante, CALVETE apunta, copiando sin citar como es habitual en él un escrito de la Catedral de Orense, que "Las de 1780 donadas por un tal Cagigal siendo fabriquero y Canónigo Don Pedro Carballo". El nombre del fabriquero no coincide en esta campana, pero debe apuntarse que Andrés DEL CAGIGAL junto con Domingo PALACIO funden en 1792 la campana Froilana, mayor de la catedral de Lugo. No es improbable que este fundidor realizase, tres años más tarde, la presente campana.
    En la parte superior hay una inscripción que une el griego con el latín y el español, no sin defectos: "IHS ✱ SAN ✱ BARTOLOME ✱ ORAPRONOBIS ✱ ANO ✱ DE ✱ I795 ✱ ✱ " y que debieron escribir IHS SANCTE BARTHOLOME ORA PRO NOBIS ANNO DE 1795.
    Hay varios puntos de reflexión: El anagrama de Jesús, que debieron escribir "IHΣ", corresponde a la abreviatura de IHΣYΣ, y se escribe usualmente como IHS. Otra variante JHS procedería del latín, aunque la segunda letra es la Eta o E larga griega. Fue introducido como devoción por San Bernardino de Siena. Su significado es polivalente: para unos es el inicio del nombre de Jesús en griego, para otros son las siglas latinas de IESVS HOMO SALVATOR (JESÚS SALVADOR DEL HOMBRE).
    La invocación a San Bartolomé procede de la letanía de los santos.
    La expresión ANNO DE, que luego pasa al español como AÑO DE tiene muy seguramente su origen en el ANNO D, es decir ANNO DOMINI, o AÑO DEL SEÑOR, que luego se convirtió en AÑO DE, bien por desconocimiento del latín, o bien por una secularización de la sociedad.
    En el medio interior parece haber una cruz con calvario, mal orientada (lo habitual es que esté hacia afuera) y a sus pies hay una inscripción en parte mal documentada, en parte imposible de documentar, que aporta más dudas que respuestas: "SDO ✱ FABRIQRO ✱ DN ✱ FRANCO ✱ ANTO ✱ DE SOLIS ...GO ✱ CARDENAL ✱ DE LA STA ✱ YGLA ✱ DE ✱ ORENSE ✱ ... YZO" que debieron escribir SIENDO FABRIQUERO DON FRANCISCO ANTONIO DE SOLIS... y aquí hay un par de palabras que, seguramente por las dificultades de acceso, no documentamos. Luego sigue con ...GO CARDENAL DE LA SANTA IGLESIA (CATEDRAL) DE ORENSE. Ciertamente entre 1776 y 1818 rigió la diócesis el primero obispo Pedro Benito Antonio Quevedo Quintano pero fue proclamado cardenal por Pio VII el 8 de marzo de 1816, lo que aporta una información difícil de confirmar:o la campana es de fecha posterior o bien le nombraron cardenal unos años antes.
    La zona siguiente está cubierta por una espesa capa de excrementos, en los que mal se lee "YZO", lo que nos hace proponer, como dijimos antes que CAGIGAL sea el fundidor y no el donante de la campana.
    En cualquier caso estos datos deberán revisarse tras la restauración y limpieza de la campana.

    Tercio (T) (2 cordones)
    "IHS ✱ SAN ✱ BARTOLOME ✱ ORAPRONOBIS ✱ ANO ✱ DE ✱ I795 ✱ ✱ "
    (2 cordones)

    Medio (M) (06) (cruz de calvario)

    Medio pie (MP)
    "SDO ✱ FABRIQRO ✱ DN ✱ FRANCO ✱ ANTO ✱ DE SOLIS ...GO ✱ CARDENAL ✱ DE LA STA ✱ YGLA ✱ DE ✱ ORENSE ✱ ... YZO"
    (2 cordones)

    Prima Lab 4 +02

    Hum Reb 4 -42

    Tercera Re 5 -02

    Quinta Fa 5 +24

    Octava Sib 5 +35

    Toques tradicionales de campanas Diversos repiques, siempre con la campana fija.

    Toques actuales de campanas Diversos toques entre ellos el volteo simulado.

    Yugo Madera

    Estado actual El yugo pintado con almagre, de color rojo.
    El eje, no torneado, reposa sobre una tira de hierra dispuesta sobre los sillares de la torre.
    Mal orientada: la cruz hacia adentro.
    La campana se encuentra por fuera de la reja de protección contra las aves, de modo que está expuesta a sus excrementos. La campana tiene una espesa capa de excrementos por la parte interior que impide su documentación.
    Uno de los tirantes que fijan la campana al yugo está suelto.
    El mazo motorizado pega en su punto.

    Mecanismos de toque (09) (mazo motorizado)

    Actuaciones urgentes El tirante debe ser fijado en su sitio para evitar que la campana pueda descolgarse, a largo plazo.

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, para recuperar la sonoridad original.
    Debe orientarse correctamente, es decir con la cruz mayor hacia la parte exterior de la torre.
    El yugo de madera debe ser restaurado, conservando en la medida de lo posible todas las partes originales incluidos los herrajes, sustituyendo aquellos elementos que exija la seguridad. No obstante las partes sustituidas serán iguales a las originales.
    El yugo debe conservar su color rojo original.
    El badajo será de las mismas características que el actual, incluido tamaño de la bola y peso.
    La campana debe ser dotada de un electromazo, ubicado al lado izquierdo, para reproducir los toques originales y no impedir los posibles toques manuales.
    Vistos los problemas de conservación debidos a las aves, es imprescindible que la rejilla de acero inoxidable que impide su entrada en la sala se ubique a nivel del muro exterior, de modo que la campana quede protegida, accesible tanto para los toques como para su conservación y visible desde la calle. La vigueta sobre la que reposa el electromazo, así como este anticuado mecanismo deben ser desmontados y bajados de la torre.
    Ninguna de las campanas litúrgicas debe tocar las horas o los cuartos del reloj, ya que para eso están sus campanas correspondientes, ubicadas tanto por acústica como por simbolismo en otra torre diferente. Tampoco deberán imitar el volteo, que no es propio de esta torre ni de sus campanas.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado. No obstante debería incoarse expediente para incluir la campana y la instalación original en el Inventario General de Bienes Muebles, debido al interés del conjunto.

    Valoración En caso de rotura solamente puede ser soldada. Puede ser remplazada por una campana de distinta afinación.

    Instalación La instalación es tradicional y debe ser conservada para proteger la sonoridad y otros valores culturales. Cualquier mecanización deberá conservar estas cualidades, reproducir los toques tradicionales y permitir los toques manuales.

    Autors da documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (21-07-2006)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 27-10-2016


    37 Fotos

    Referència 4946

  • Archivo sonoro de la campana


    Localización Cuarto das campás

    Diámetro 68

    Altura 65

    Borde 7

    Peso aproximado182FundidorDEL CAGIGAL, ANDRÉS (VALLE DE HOZ)

    Año fundición 1795

    Descripción A campá presenta moitos problemas de lectura, por unha documentación incompleta e sobre todo pola suciedad que cobre a parte interior que impide, por exemplo coñecer ao autor da mesma. No entanto, CALVETE apunta, copiando sen citar como é habitual nel un escrito da Catedral de Orense, que "Las de 1780 donadas por un tal Cagigal siendo fabriquero y Canónigo Don Pedro Carballo". O nome do fabriquero non coincide nesta campá, pero debe apuntarse que Andrés DEL CAGIGAL xunto con Domingo PALACIO funden en 1792 a campá Froilana, maior da catedral de Lugo. Non é improbable que este fundidor realizase, tres anos máis tarde, a presente campá.
    Na parte superior hai unha inscripción que une o grego co latín e o español, non sen defectos: "IHS ✱ SAN ✱ BARTOLOME ✱ ORAPRONOBIS ✱ ANO ✱ DE ✱ I795 ✱ ✱ " e que deberon escribir IHS SANCTE BARTHOLOME ORA PRO NOBIS ANNO DE 1795.
    Hai varios puntos de reflexión: O anagrama de Jesús, que deberon escribir "IHΣ", corresponde á abreviatura de IHΣYΣ, e escríbese usualmente como IHS. Outra variante JHS procedería do latín, aínda que a segunda letra é o Eta ou E longa grega. Foi introducido como devoción por San Bernardino de Siena. O seu significado é polivalente: para uns é o inicio do nome de Jesús en grego, para outros son as siglas latinas de IESVS HOMO SALVATOR (JESÚS SALVADOR DO HOME).
    A invocación a San Bartolomé procede da letanía dos santos.
    A expresión ANNO DE, que logo pasa ao español como AÑO DE ten moi seguramente a súa orixe no ANNO D, é dicir ANNO DOMINI, ou ANO DO SEÑOR, que logo se converteu en ANO DE, ben por descoñecemento do latín, ou ben por unha secularización da sociedade.
    No medio interior parece haber unha cruz con calvario, mal orientada (o habitual é que estea cara a fóra) e aos seus pés hai unha inscripción en parte mal documentada, en parte imposible de documentar, que aporta máis dúbidas que respostas: "SDO ✱ FABRIQRO ✱ DN ✱ FRANCO ✱ ANTO ✱ DE SOLIS ...GO ✱ CARDENAL ✱ DE LA STA ✱ YGLA ✱ DE ✱ ORENSE ✱ ... YZO" que deberon escribir SENDO FABRIQUERO DON FRANCISCO ANTONIO DE SOLIS... e aquí hai un par de palabras que, seguramente polas dificultades de acceso, non documentamos. Logo segue con ...GO CARDENAL DE LA SANTA IGLESIA (CATEDRAL) DE ORENSE. Ciertamente entre 1776 e 1818 rexeu a diócesis o primeiro bispo Pedro Benito Antonio Quevedo Quintano pero foi proclamado cardeal por Pio VII o 8 de marzo de 1816, o que aporta unha información difícil de confirmar: ou a campá é de data posterior ou ben nomearonlle cardeal uns anos antes.
    A zona seguinte está cuberta por unha espesa capa de excrementos, nos que mal se le "YZO", o que nos fai propoñer, como dixemos antes que CAGIGAL sexa o fundidor e non o donante da campá.
    En calquera caso estes datos deberán revisarse trala restauración e limpeza da campá.

    Tercio (T) (2 cordóns)
    "IHS ✱ SAN ✱ BARTOLOME ✱ ORAPRONOBIS ✱ ANO ✱ DE ✱ I795 ✱ ✱ "
    (2 cordóns)

    Medio (M) (06) (cruz de calvario)

    Medio pie (MP)
    "SDO ✱ FABRIQRO ✱ DN ✱ FRANCO ✱ ANTO ✱ DE SOLIS ...GO ✱ CARDENAL ✱ DE LA STA ✱ YGLA ✱ DE ✱ ORENSE ✱ ... YZO"
    (2 cordóns)

    Prima Lab 4 +02

    Hum Reb 4 -42

    Tercera Re 5 -02

    Quinta Fa 5 +24

    Octava Sib 5 +35

    Toques tradicionales de campanas Diversos repeniques, sempre coa campá fixa.

    Toques actuales de campanas Diversos toques entre eles o volteo simulado.

    Yugo Madeira

    Estado actual O cepo pintado con almagre, de cor vermella.
    O eixe, non torneado, repousa sobre unha tira de hierra disposta sobre os sillares da torre.
    Mal orientada: a cruz cara a dentro.
    A campá atópase por fóra da rexa de protección contra as aves, de modo que está exposta aos seus excrementos. A campá ten unha espesa capa de excrementos pola parte interior que impide a súa documentación.
    Un dos tirantes que fixan a campá ao cepo está solto.
    O mazo motorizado pega no seu punto.

    Mecanismos de toque (09) (mazo motorizado)

    Actuaciones urgentes O tirante debe ser fixado no seu sitio para evitar que a campá poida descolgarse, a longo prazo.

    Propuestas A campá debe ser limpada, por dentro e por fóra, para recuperar a sonoridad orixinal.
    Debe orientarse correctamente, é dicir coa cruz maior cara á parte exterior da torre.
    O cepo de madeira debe ser restaurado, conservando na medida do posible todas as partes orixinais incluídos os herrajes, substituíndo aqueles elementos que esixa a seguridade. Non obstante as partes substituídas serán iguais ás orixinais.
    O cepo debe conservar a súa cor vermella orixinal.
    O badalo será das mesmas características que o actual, incluído tamaño da bóla e peso.
    A campá debe ser dotada dun electromazo, situado á beira esquerdo, para reproducir os toques orixinais e non impedir os posibles toques manuais.
    Vistos os problemas de conservación debidos ás aves, é imprescindible que a rejilla de aceiro inoxidable que impide a súa entrada na sala sitúese a nivel do muro exterior, de modo que a campá quede protexida, accesible tanto para os toques como para a súa conservación e visible desde a rúa. A vigueta sobre a que repousa o electromazo, así como este anticuado mecanismo deben ser desmontados e baixados da torre.
    Ningunha das campás litúrgicas debe tocar as horas ou os cuartos do reloxo, xa que para iso están as súas campás correspondentes, situadas tanto por acústica como por simbolismo noutra torre diferente. Tampouco deberán imitar o volteo, que non é propio desta torre nin das súas campás.

    Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para incluír a campá e a instalación orixinal no Inventario Xeral de Bens Mobles, debido ao interese do conxunto.

    Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha campá de distinta afinación.

    Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

    Autors da documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (21-07-2006)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 27-10-2016


    37 Fotos