Campá dos cuartos (A) - Catedral de San Martiño - OURENSE (GALICIA)
Referència 6390
Referència 6390


Localización Estructura de forja en el tejado
Diámetro 50
Fundidor DE LA VEGA OTERO, FRANCISCO ANTONIO (VALLE DE HOZ, CANTABRIA)
Año fundición 1728
Descripción La campana presenta una sola inscripción, en tres niveles: "IHSMARIA ✱ IJOSEPH ✱ ANODE ✱ 1 7 2 8 ✱ ✱ " / " ✱ SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NO BIS ✱ " / " ✱ VEGA ME FECIT ✱ " que debieron escribir "IHS MARIA ET JOSEPH. ANNO DE 1728. SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NOBIS. VEGA ME FECIT". que se traduce como JESÚS, MARÍA Y JOSE. AÑO DE 1728. SANTA MARÍA LA MAYOR RUEGA POR NOSOTROS. ME HIZO VEGA.
Como hemos apuntado en otras campanas de esta catedral, el anagrama de Jesús, que debieron escribir "IHΣ", corresponde a la abreviatura de IHΣYΣ, y se escribe usualmente como IHS. Otra variante JHS procedería del latín, aunque la segunda letra es la Eta o E larga griega. Fue introducido como devoción por San Bernardino de Siena. Su significado es polivalente: para unos es el inicio del nombre de Jesús en griego, para otros son las siglas latinas de IESVS HOMO SALVATOR (JESÚS SALVADOR DEL HOMBRE).
La invocación a la Sagrada Familia es habitual en campanas del siglo XVIII, y constituye una frase común, a menudo seguida del nombre real de la campana. Algunos fundidores siguen utilizando estos tres nombres como inicio de la epigrafía en nuestros días.
La invocación a Santa María la Mayor procede de las letanías.
La utilización del "1" en la fecha es muy temprana, como hemos apuntado en otras campanas.
Finalmente VEGA es un fundidor, quizás asociado a un relojero, del que conocemos hasta el momento únicamente otra campana, precisamente la de los cuartos de la Catedral de Tui. Hay que recordar que los relojes antiguos solamente poseían una campana de las horas, y en muchos casos carecían de muestra o esfera, actuando solamente sobre la campana. Cuando se aplica el péndulo, inventado a principios del XVII, pero que llega a nuestros relojes a principios del XVIII, los relojes ganan tanto en exactitud que ya pueden marcar los cuartos con cierta seguridad; es entonces cuando se funden la mayoría de estas campanas menores.
En el medio de la campana hay, por un lado, una cruz de calvario con tres clavos y una vela a cada lado del pedestal. Por el otro lado hay tres imágenes superpuestas, es decir una encima de la otra: una Virgen, una custodia, y finalmente un busto de Santa Bárbara, donde dice "BARBARA".
Algunos detalles de la campana, incluso las dimensiones, no fueron documentados, por el difícil acceso a la misma.
Tercio (T) (Cordón) /
"IHSMARIA ✱ IJOSEPH ✱ ANODE ✱ 1 7 2 8 ✱ ✱ "
Medio (M) (00) (Cruz de calvario con tres clavos y una vela a cada lado)
(06) (Virgen) / (Custodia) / (Santa Bárbara) "BARBARA"
Medio pie (MP) (2 cordones) /
" ✱ SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NO BIS ✱ " /
(2 cordones) /
(Marca de fábrica) " ✱ VEGA ME FECIT ✱ "
Prima Reb 5 -24
Hum Fa 4 -31
Tercera Fa# 5 +49
Quinta La 5 +19
Octava Mib 6 -07
Toques tradicionales de campanas Cuartos del reloj
Toques actuales de campanas No se toca
Yugo Estructura de hierro forjado
Estado anterior Desconocemos donde estaba ubicada esta campana. En una fotografía de la catedral de 1961 en este lugar se encuentra la gran campana de las horas, con el mismo mazo exterior de grandes dimensiones que aún se conserva.
Estado actual La campana no tiene badajo, como es habitual en las campanas de reloj. El mazo, propio de la campana de las horas, tampoco está conectado a ningún mecanismo.
Mecanismos de toque Mazo exterior por gravedad
Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, para recuperar la sonoridad original.
De manera simbólica, por historia o por acústica, es inadmisible que las campanas litúrgicas, que tienen una función propia, suenen los cuartos y las horas del reloj.
Deben ser las campanas del reloj, restauradas y ubicadas en su estructura metálica, una encima de la otra (la más aguda y menos pesada encima) las que deben tocar, al menos durante el día cuartos y horas. También sería recomendable que lo hicieran de noche como en otras catedrales gallegas (Santiago, Mondoñedo), aunque la desaparición del reloj mecánico justifica difícilmente esta opción.
En la medida de lo posible, y de lo recomendable, ambas campanas deben tocar por mazos externos por gravedad y no por electromazos o similares.
Lo razonable sería tocar cuartos y horas (sin repetición) desde las ocho de la mañana a las doce de la noche, y las horas y un golpe de la campana de cuartos a la media desde las doce y media hasta las siete y media de la mañana.
De ningún modo deben dotarse estas campanas de badajos, ni deben ni pueden participar en otros toques que no sean los del reloj.
Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado. No obstante debería incoarse expediente para incluir la campana y la instalación original en el Inventario General de Bienes Muebles, debido al interés del conjunto.
Valoración En caso de rotura sólo puede ser soldada. Puede remplazarse por otra campana de distinta afinación.
Instalación La instalación es tradicional y debe ser conservada para proteger la sonoridad y otros valores culturales. Cualquier mecanización deberá conservar estas cualidades y reproducir los toques tradicionales.
Notas Medidas aproximadas - Durante la documentación de la campana olvidamos medirla
Autores ficha TROIANO CARRIL, Xosé
Fecha ficha 10-11-2023
Referència 6390


Localización Estrutura de forxa no tellado
Diámetro 50
Año fundición 1728
Descripción A campá presenta unha soa inscripción, en tres niveles: "IHSMARIA ✱ IJOSEPH ✱ ANODE ✱ 1 7 2 8 ✱ ✱ " / " ✱ SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NO BIS ✱ " / " ✱ VEGA ME FECIT ✱ " que deberon escribir "IHS MARIA ET JOSEPH. ANNO DE 1728. SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NOBIS. VEGA ME FECIT". que se traduce como JESÚS, MARÍA E JOSE. ANO DE 1728. SANTA MARÍA A MAIOR ROGA POR NÓS. FÍXOME VEIGA.
Como apuntamos noutras campás desta catedral, o anagrama de Jesús, que deberon escribir "IHΣ", corresponde á abreviatura de IHΣYΣ, e escríbese usualmente como IHS. Outra variante JHS procedería do latín, aínda que a segunda letra é o Eta ou E longa grega. Foi introducido como devoción por San Bernardino de Siena. O seu significado é polivalente: para uns é o inicio do nome de Jesús en grego, para outros son as siglas latinas de IESVS HOMO SALVATOR (JESÚS SALVADOR DO HOME).
A invocación á Sagrada Familia é habitual en campás do século XVIII, e constitúe unha frase común, a miúdo seguida do nome real da campá. Algúns fundidores seguen utilizando estes tres nomees como inicio da epigrafía nos nosos días.
A invocación a Santa María a Maior procede das letanías.
A utilización do "1" na data é moi temprana, como apuntamos noutras campás.
Finalmente VEIGA é un fundidor, quizais asociado a un reloxeiro, do que coñecemos ata o momento únicamente outra campá, precisamente a dos cuartos da Catedral de Tui. Hai que recordar que os reloxos antigos soamente posuían unha campá das horas, e en moitos casos carecían de mostra ou esfera, actuando soamente sobre a campá. Cando se aplica o péndulo, inventado a principios do XVII, pero que chega aos nosos reloxos a principios do XVIII, os reloxos gañan tanto en exactitude que xa poden marcar os cuartos con certa seguridade; é entón cando se funden a maioría destas campás menores.
No medio da campá hai, por unha banda, unha cruz de calvario con tres clavos e unha vela a cada lado do pedestal. Polo outro lado hai tres imaxes superpuestas, é dicir unha encima da outra: unha Virxe, unha custodia, e finalmente un busto de Santa Bárbara, onde di "BARBARA".
Algúns detalles da campá, incluso as dimensións, non foron documentados, polo difícil acceso á mesma.
Tercio (T) (Cordón) /
"IHSMARIA ✱ IJOSEPH ✱ ANODE ✱ 1 7 2 8 ✱ ✱ "
Medio (M) (00) (Cruz de calvario con tres cravos e una vela a cada lado)
(06) (Virxe) / (Custodia) / (Santa Bárbara) "BARBARA"
Medio pie (MP) (2 cordóns) /
" ✱ SANCTA MARIA MAIOR ORA PRO NO BIS ✱ " /
(2 cordóns) /
(Marca de fábrica) " ✱ VEGA ME FECIT ✱ "
Prima Reb 5 -24
Hum Fa 4 -31
Tercera Fa# 5 +49
Quinta La 5 +19
Octava Mib 6 -07
Toques tradicionales de campanas Cuartos do reloxo
Toques actuales de campanas Non se toca
Yugo Estrutura de ferro forxado
Estado anterior Descoñecemos onde estaba situada esta campá. Nunha fotografía da catedral de 1961 neste lugar atópase a gran campá das horas, co mesmo mazo exterior de grandes dimensións que aínda se conserva.
Estado actual A campá non ten badalo, como é habitual nas campás de reloxo. O mazo, propio da campá das horas, tampouco está conectado a ningún mecanismo.
Mecanismos de toque Mazo exterior por gravidade
Propuestas A campá debe ser limpada, por dentro e por fóra, para recuperar a sonoridad orixinal.
De xeito simbólico, por historia ou por acústica, é inadmisible que as campás litúrgicas, que teñen unha función propia, soen os cuartos e as horas do reloxo.
Deben ser as campás do reloxo, restauradas e situadas na súa estrutura metálica, unha encima da outra (a máis aguda e menos pesada encima) as que deben tocar, polo menos durante o día cuartos e horas. Tamén sería recomendable que o fixesen de noite como noutras catedrais galegas (Santiago, Mondoñedo), aínda que a desaparición do reloxo mecánico xustifica difícilmente esta opción.
Na medida do posible, e do recomendable, ambas campás deben tocar por mazos externos por gravidade e non por electromazos ou similares.
O razoable sería tocar cuartos e horas (sen repetición) desde as oito da mañá ás doce da noite, e as horas e un golpe da campá de cuartos á media desde as doce e media ata as sete e media da mañá.
De ningún modo deben dotarse estas campás de badalos, nin deben nin poden participar noutros toques que non sexan os do reloxo.
Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para incluír a campá e a instalación orixinal no Inventario Xeral de Bens Mobles, debido ao interese do conxunto.
Valoración En caso de rotura só pode ser soldada. Pode remplazarse por outra campá de distinta afinación.
Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades e reproducir os toques tradicionais.
Notas Medidas aproximadas - Durante a documentación da campá esquecemos medila
Autores ficha TROIANO CARRIL, Xosé
Fecha ficha 10-11-2023