Done Jakue Katedrala / Catedral de Santiago - 205 - EUSKADI

Done Jakue Katedrala / Catedral de Santiago - 205 - EUSKADI

Campanas actuales

Santísimo Sacramento (refundida)

Referència 713


Diámetro 97

Altura 80

Borde 9

Peso aproximado528FundidorMÚRUA, HIJOS DE

Año fundición 1916

Descripción La campana tenía una sencilla epigrafía: "BENDITO Y ALABADO SEA EL SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR AÑO 1916" y una custodia en el medio.

Tercio (T) "BENDITO Y ALABADO SEA EL SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR AÑO 1916" [CH2,2]

Medio (M) (06) (custodia)

Estado actual La campana tenía una grieta de 47 cm en el pie. Estaba torcida y muy oxidada, siendo difícilmente legible por la corrosión.

Intervenciones La campana ha sido refundida y sustituida por otra que imita parte de sus decoraciones y textos.

Autores de la documentación

  • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
  • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)

Autores ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Fecha ficha 07-11-2016


2 Fotos

San José (3)

Referència 709

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización 1. solairua

    Diámetro 72

    Altura 50

    Borde 6

    Peso aproximado216FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción La campana tiene una sencilla inscripción: "DEDICADA AL PATRIARCA SAN JOSE ESPOSO DE LA SANTISIMA VIRGEN MARIA AÑO 1916 # ".
    En el medio pie hay, a la parte externa un crucifijo, y a la interna la marca de fábrica "HIJOS DE MURUA / (corona) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION"

    Tercio (T) "DEDICADA AL PATRIARCA SAN JOSE ESPOSO DE LA SANTISIMA VIRGEN MARIA AÑO 1916 # " [CH2,3]

    Medio (M) (00) (crucifijo)
    (06) (marca de fábrica) "HIJOS DE MURUA / (corona) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" (Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION")

    Prima Mib 5 -09

    Hum Reb 4 +29

    Tercera Fa 5 -12

    Quinta La 5 +10

    Octava Reb 6 +48

    Toques actuales de campanas Volteo

    Yugo Hierro MURUA

    Estado actual Extremadamente sucia. La capa de polvo que la cubre no solamente impide la lectura de los textos y las decoraciones, sino que ahoga su sonido de manera muy importante.

    Mecanismos de toque Motor de volteo continuo

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
    Debe instalarse un yugo de madera, de acuerdo con las formas locales. El yugo deberá ser protegido especialmente contra la intemperie, y los herrajes serán de acero inoxidable.
    Debe dotarse la campana de motor de volteo de impulsos, así como de un electromazo instalado de manera que no impida el volteo tanto automático como manual.
    El badajo estará dotado de los correspondientes cables de seguridad reforzados para que no se invierta en caso de rotura, así como de un ojal para un posible repique manual.
    De acuerdo con lo propuesto parece prudente, por motivos acústicos, ubicar las campanas de volteo juntas en el segundo cuerpo de campanas, dejando el primero para las campanas fijas y la parte superior para las campanas dedicadas exclusivamente al reloj.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A535

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    24 Fotos

    Done Jakue Nagusia (2) / Santiago el Mayor (2)

    Referència 708

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización 3. solairua

    Diámetro 60

    Altura 45

    Borde 5

    Peso aproximado125FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción Kanpai honek inskripzio konplexuagoa du, gaztelania eta latina konbinatuz. Goiko aldean hau dio: "APOSTOL SANTIAGO EL MAYOR EGO SUM VOX POPULI #", hau da, HERRIAREN AHOTSA NAIZ. Erdian, kanpoaldean, ohiko egilearen marka dago, hau da, "HIJOS DE MURUA (koroa) REAL PATENTE DE ... VITORIA". Hitz bat irakurtzeko zaila da, galdaketa akats batengatik. Agian "INVENCIÓN", ASMAKIZUNA dio.
    Barrualdean gurutze bat dago, gaizki orientatuta, sinbolikoki kanpora begira egon beharko lukeelako.
    Oinaren erdian latinezko eta gaztelaniazko esaldi bat dago, zertxobait konplexuagoa: "SANCTE JACOBE APOSTOLE DEI ADESTO NOSTRIS PRECIBUS ET ORA PRONOBIS AÑO 1916", hau da, hau da, DONE JAKUE JAINKOAREN APOSTOLUA, ENTZUN GURE ESKARIAK ETA OTOITZ EGIN GUREGATIK, 1916. URTEA.

    Tercio (T) "APOSTOL SANTIAGO EL MAYOR EGO SUM VOX POPULI # "

    Medio (M) (00) (egilearen marka) "HIJOS DE MURUA / (koroa) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" (Badago irakurtzeko zaila den hitz bat, casting lehenetsia. Agian honela dio: "INVENCION")

    Medio pie (MP) "SANCTE JACOBE APOSTOLE DEI ADESTO NOSTRIS PRECIBUS ET ORA PRONOBIS AÑO 1916"

    Prima Fa# 5 -35

    Hum Fa 4 +03

    Tercera Lab 5 +25

    Quinta Reb 6 -46

    Octava Fa 6 -01

    Toques tradicionales de campanas Biraketa jarraitua

    Toques actuales de campanas Biraketa jarraitua

    Yugo Burdinazko MURUA

    Estado actual Gaizki orientatuta, gurutziltzatua barrurantz begira dago, beste kanpai batzuetan bezala, brontzearen kanpoaldean egon beharko lukeen arren. Oso zikina. Estaltzen duen hauts geruzak ez ditu testua eta apaingarriak irakurgaitz bihurtzen bakarrik, baita soinua nabarmen isilarazten ere. Txalarra baxuegi zintzilik dago eta bolaren goialdea jotzen du. Txalarren eranskina: egurra, burdina eta larruzko uhalak

    Mecanismos de toque (03) biraketako jarraitua motorra

    Actuaciones urgentes Txafla-txorrota behar bezala finkatuta egon behar da epe ertainean kanpaia apur ez dadin.

    Propuestas Kanpaia barrutik eta kanpotik garbitu behar da, harea-jaurtiketa leun eta heze batekin, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko desitxuratutako jatorrizko soinua berreskuratzeko. Tokiko ohituren araberako egurrezko uztarri bat jarri behar da. Uztarriak babes berezia izan behar du elementuen aurka, eta osagarriak altzairu herdoilgaitzezkoak izan behar dira. Kanpaiak pultsu bidezko kulunka-motor bat izan behar du, baita mailu elektriko bat ere, kulunka automatikoa edo eskuzkoa oztopatu ez dezan instalatuta. Txapa-klabak segurtasun-kable indartuak izan behar ditu, haustura gertatuz gero alderantzikatzea saihesteko, baita eskuzko jotzeko begizta bat ere. Proposamenean oinarrituta, arrazoi akustikoengatik, zuhurra dirudi kulunka-kanpaiak bigarren kanpai-dorrean elkarrekin jartzea, lehenengo dorrea kanpai finkoetarako eta goiko atala erlojuari esklusiboki eskainitako kanpaietarako utziz.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A540

    Valoración Dokumentazioaren ondoren, haustura gertatuz gero, berriro egin daiteke.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    29 Fotos

    Done Luis Gonzaga (6), San Luis Gonzaga (6)

    Referència 717

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización 3. solairua

    Diámetro 118

    Altura 85

    Borde 11

    Peso aproximado951FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción Kanpaiak gaztelania eta latina konbinatzen ditu lehenengo esaldian: "SAN LUIS GONZAGA CANDO DEUM SANCTE ALAISI ORA PRONOBIS #", hau da, SAN LUIS GONZAGA. JAINKOARI KANTATZEN DIOT. SAN LUIS OTOITZ EGIN GUREGATIK.
    Erdian, alde batean gurutze bat dago eta bestean egilearen marka: "HIJOS DE MURUA (koroa) REAL PATENTE DE ... VITORIA". Irakurtzeko zaila den hitz bat dago, galdaketa akats batengatik. Agian "INVENCION" (ASMAKIZUNA) dio.
    Oinarrian, kanpaien zazpi ezaugarrietako bat dio, oro har, zazpiak: "FESTA DECORO" (JAIAK APAINTZEN DITUT), ondoren "TE DEUM LAUDAMUS" (GORREPIKATZEN ZAITUGU, JAINKOA), Te Deum-aren hasiera eta esamolde arrunta, aurrekoarekin batera, kanpai askoz zaharrago batean, agian bermoldaketa bat.

    Hombro (H) Lore apaingarriak

    Tercio (T) "SAN LUIS GONZAGA CANDO DEUM SANCTE ALAISI ORA PRONOBIS # "

    Medio (M) (00) (gurutziltzatua)
    (06) (egilearen marka) "HIJOS DE MURUA (koroa) REAL PATENTE DE ... VITORIA". Irakurtzeko zaila den hitz bat dago, galdaketa akats batengatik. Agian "INVENCION" (ASMAKIZUNA) dio.

    Medio pie (MP) "FESTA DECORO TE DEUM LAUDAMUS REFUNDIDA EN EL AÑO 1916" [CH2,2]

    Pie (P) (3 lokarri)

    Prima Sol 4 -44

    Hum Fa# 3 -18

    Tercera La 4 +01

    Quinta Reb 5 +43

    Octava Fa# 5 -25

    Toques actuales de campanas Biraketa

    Yugo MÚRUA burdina

    Estado actual Oso zikina. Estaltzen duen hauts geruzak ez du testua eta apaingarriak irakurtzea eragozten bakarrik, baita soinua nabarmen isilarazten ere. Kanpaiaren kolpe-gainazalean kalte handiak eragin zituen baxuegi jo zuen klakaren aurreko higadura du. Oraingo klakak altuegi jotzen du. Kanpaiaren kontrapisu gehiegizkoagatik (gainorekatuta) ziurrenik, bigarren kolpeak eremu oso zabala hartzen du. Metalezko uztarrian zigilu bat dago "HIJOS DE MURUA / PATENTE / # VITORIA # " dioena. - Zenbaki bat ere badago, ziurrenik "6" motakoa.

    Mecanismos de toque Motor jarraituaren biraketa

    Propuestas Kanpaia barrutik eta kanpotik garbitu behar da, harea-jaurtiketa leun eta heze batekin, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko desitxuratutako jatorrizko soinua berreskuratzeko. Tokiko ohituren araberako egurrezko uztarri bat jarri behar da. Uztarriak babes berezia izan behar du elementuen aurka, eta osagarriak altzairu herdoilgaitzezkoak izan behar dira. Kanpaiak pultsu bidezko kulunka-motor bat izan behar du, baita mailu elektriko bat ere, kulunka automatikoa edo eskuzkoa oztopatu ez dezan instalatuta. Txapa-klabak segurtasun-kable indartuak izan behar ditu, haustura gertatuz gero alderantzikatzea saihesteko, baita eskuzko jotzeko begizta bat ere. Proposamenean oinarrituta, arrazoi akustikoengatik, zuhurra dirudi kulunka-kanpaiak bigarren kanpai-dorrean elkarrekin jartzea, lehenengo dorrea kanpai finkoetarako eta goiko atala erlojuari esklusiboki eskainitako kanpaietarako utziz.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A542

    Valoración Dokumentazioaren ondoren, haustura gertatuz gero, berriro egin daiteke.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    61 Fotos

    Ordu laurdeneko kanpai txikia (A), Campana de cuartos (pequeña) (A)

    Referència 711


    Localización 4. solairua

    Diámetro 63

    Peso aproximado145

    Año fundición 1890ca

    Descripción Kanpaia ezin da eskuratu eta laurdeneko kanpai handiagoaren galdaketa-lantegi berekoa dela dirudi. Lurrez estalita dagoenez, ia ezinezkoa da haren dokumentazioa aurkitzea.

    Medio (M) (Kalbarioko gurutzea)

    Toques tradicionales de campanas Erlojuaren laurdenak bakarrik.

    Toques actuales de campanas Hainbat kanpai-hotsetan parte hartzen du, ordu laurdeneko kanpai-hotsetan izan ezik.

    Yugo Burdinazko habea

    Estado actual Oso zikina. Estaltzen duen hauts geruzak ez du testua eta apaingarriak irakurtzea eragozten bakarrik, baita nabarmen isiltzen du soinua ere. Zaila da iristea. Kanpaia ezin da guztiz dokumentatu, batez ere irudikatutako santuen identifikazioari eta inskripzioaren egiaztapen osoari dagokionez, jatorrizko soinua berreskuratzeko beharrezko zaharberritze prozesuaren barruan garbitu arte.

    Mecanismos de toque Mailu elektrikoa - grabitatearen bidez funtzionatzen duen kanpoko mailu zaharkitua

    Propuestas Kanpaia barrutik eta kanpotik garbitu behar da, harea-jaurtiketa leun eta hezea erabiliz, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko desitxuratuta duen jatorrizko soinua berreskuratzeko. Euskarria ordezkatu behar da, tamaina egokia duen eta Bilboko klimarako beharrezko babesa duen egurrezko habe berri bat jarriz, kanpaia dorrearen barne-egiturarekiko independenteki zintzilik gera dadin. Ez da habetik "zintzilik" egon behar, baizik eta ondo euskarrituta egon behar du, kanpai finkoekin ohikoa den bezala. Erloju-kanpaia denez, ezin da barneko klaktrorik izan, ezta erabili ere, inola ere, Katedral honen ohiko edo aparteko dei-hotserako.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A544

    Valoración Kanpai interesgarria. Berriro egin daiteke hautsita badago, behar bezala dokumentatu ondoren.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    10 Fotos

    Horas (C)

    Referència 715


    Localización 4. solairua

    Diámetro 122

    Peso aproximado1051

    Año fundición 1890ca

    Descripción Zikinkeria geruzen azpian ikusten den testu eskasak "...DON FECIT..." dio. Ohikoa da Ingalaterrako kanpaietan, non enpresaren izenaren ondoren datorren inskripzioak (LON)DON herria adierazten duen eta latinezko FECIT hitza, hau da, Londresko Tal enpresak egin zuela kanpai hau. Kanpaia garbitu beharko da jatorrizko soinua berreskuratzeko ez ezik, inskripzio osoa ere. Hiru orduko kanpaiak 1890eko erloju ingeles batekin parekatuta egon zitezkeen, eta hirurogeita hamar urte geroago MÚRUA erlojuak ordezkatu zuen erloju hori. Ezin izan dugu egilea identifikatu.

    Tercio (T) (2 lokarriak) /
    "... DON FECIT ... " /
    (lokarri) /
    (koroa) /
    (2 lokarriak)

    Toques tradicionales de campanas Ordua jotzen du.

    Toques actuales de campanas Hainbat kanpai-hots liturgikotan parte hartzen du, orduen deialdian izan ezik.

    Yugo Burdinazko habea

    Estado actual Metalezko habe korroditua
    Kanpaia ezin da guztiz dokumentatu, batez ere irudikatutako santuen identifikazioari eta inskripzioaren egiaztapen osoari dagokionez, jatorrizko soinua berreskuratzeko beharrezkoa den zaharberritze prozesuaren barruan garbitu arte.

    Mecanismos de toque Mailu elektrikoa - grabitatearen bidez funtzionatzen duen kanpoko mailu zaharkitua

    Propuestas Kanpaia barrutik eta kanpotik garbitu behar da, harea-jaurtiketa leun eta hezea erabiliz, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko desitxuratuta duen jatorrizko soinua berreskuratzeko. Euskarria ordezkatu behar da, tamaina egokia duen eta Bilboko klimarako beharrezko babesa duen egurrezko habe berri bat jarriz, kanpaia dorrearen barne-egiturarekiko independenteki zintzilik gera dadin. Ez da habetik "zintzilik" egon behar, baizik eta ondo euskarrituta egon behar du, kanpai finkoekin ohikoa den bezala. Erloju-kanpaia denez, ezin da barneko klaktrorik izan, ezta erabili ere, inola ere, Katedral honen ohiko edo aparteko dei-hotserako.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A545

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    13 Fotos

    Santísimo Sacramento (5)

    Referència 6094

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización planta 1ª

    Diámetro 91

    Altura 80

    Borde 10,5

    Peso aproximado436FundidorPORTILLA, HERMANOS

    Año fundición 2000

    Descripción Kanpaiak, apaingarrietaraino, 1916ko multzoaren parte zen aurreko bat erreproduzitzen du. Erdian bi aingeru adoratzaileekin monstrantzia bat dago, eta beste aldean, berriz, euskeraz idatzitako inskripzio bat: "2000 KO GARAGARRILLEAN BARRIRO GALDATUTA". Oinak literalki dio "BENDITO Y ALAVADO SEA EL SEÑOR SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR (ALDAREAREN SAKRAMENTU SANTUA BEDEINKATU ETA GORAITUA), nahiz eta garai hartako dokumentazioaren arabera, aurreko kanpaiak honela dio: "BENDITO Y ALABADO SEA EL SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR AÑO 1916" (ALDAREAREN SAKRAMENTU SANTUA BEDEINKATU ETA GORAITUA, 1916. URTEA). "ALABADO" (GORAITUA) eta "SEÑOR SANTISIMO" (JAUN SANTUA) biak esamoldeak okerrak dira. Oinak egilearen marka darama: "PORTILLA Hnos LTDA. (bi erramu adarren arteko kanpaia - erdian "PORTILLA") SANTANDER (ESPAÑA)". PORTILLA HERMANOS LIMITADA - SANTANDER (ESPAÑA) bezala interpreta daiteke.

    Medio (M) (03) "2000 KO GARAGARRILLEAN BARRIRO GALDATUTA"
    (09) (munstroa)

    Medio pie (MP) "BENDITO Y ALAVADO SEA EL SEÑOR SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR"

    Pie (P) (Sortzaileko marka - monotipoa) "PORTILLA Hnos LTDA. / (bi erramu adarren arteko kanpaia - erdian "PORTILLA") / SANTANDER (ESPAÑA)"

    Prima Sol 4 +28

    Hum Si 3 -03

    Tercera La 4 -39

    Quinta Re 5 -15

    Octava Fa# 5 -12

    Toques tradicionales de campanas Biraketa

    Toques actuales de campanas Ordu laurdeneko kanpaiak - Liturgia-kanpaiak

    Yugo MÚRUA burdina

    Estado actual Kanpaiak fabrikazio akats larria du: kanpoko heldulekuak laurden bat biratuta daude, agian kanpai faltsuaren muntaketa akats batengatik. Ondorioz, bi motibo zentralak (alde batean monstrantzia, euskeraz idatzitakoa, eta azpian, egilearen marka) kanpaiaren aurrealdean baino alboetan daude kokatuta. Agian horregatik, kulunkatzea eragozten duen moduan instalatuta dago, nahiz eta gaizki muntatuta egon, eta uztarriak gaineko habeekin oztopatzen duen. Gainera, aurreko kanpaiaren apaingarriak eta inskripzioa imitatzen ditu, aldaketa nabarmenekin (adibidez, egilearen markaren ordezkapen beharrezkoa). Logikoa izango zen apaingarri modernoak zituen kanpai bat sortzea (eta ez soilik euskeraz idatzitako esaldi labur bat) eta dauden kanpaiekin bat etortzeko musikalki afinatua. Era berean, onargarria izango zen heldulekuak biratuta zetozen kanpai bat birmoldatzea (hasiberrien akatsa), eta onartezina da, halaber, kulunkatzea eragozten duen moduan instalatuta egotea, batez ere ordezkatu zuen kanpaiak kulunka egin zezakeelako.

    Mecanismos de toque Mailu elektrikoa - Txalo-jotzaile

    Intervenciones 1916ko HIJOS DE MURUAko kanpai birmoldatu bat ordezkatzen du.

    Propuestas Bi aukera daude kanpai honekin. Agian egindako lanarekiko errespetuagatik, kontserbatu beharko litzateke, nahiz eta kanpoko heldulekuen biraketak arazo asko sortuko dituen zaharberritzean. Hala ere, ekintza logikoa berriro moldatzea litzateke, apaingarri modernoekin berri bat sortuz, zaharretako bat ere imitatu gabe, baina bere afinatzea beste kanpai liturgikoekin harmonizatuta. Nolanahi ere, kanpaia garbitu behar da, barrutik eta kanpotik, harea-jaurtiketa leun eta hezea erabiliz, jatorrizko soinua berreskuratzeko, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko distortsionatzen baitu. Tokiko ohituren araberako egurrezko uztarri bat jarri behar da. Uztarriak babes berezia izan behar du elementuen aurka, eta osagarriak altzairu herdoilgaitzezkoak izan behar dira. Kanpaiak pultsu bidezko kulunka-motor bat izan behar du, baita mailu elektriko bat ere, kulunka automatikoa edo eskuzkoa oztopatu ez dezan instalatuta. Txapa-klabak segurtasun-kable indartuak izan behar ditu, haustura gertatuz gero alderantzikatzea saihesteko, baita eskuzko dei-hots posibleetarako begizta bat ere. Proposamenean oinarrituta, arrazoi akustikoengatik, zuhurra dirudi kanpai kulunkariak bigarren kanpai-dorrean elkarrekin jartzea, lehenengo dorrea kanpai finkoetarako eta goiko atala erlojuari esklusiboki eskainitako kanpaietarako utziz.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento A536

    Valoración Kanpai interesgarria. Berriro egin daiteke hautsita badago, behar bezala dokumentatu ondoren.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 22-08-2026


    34 Fotos

    La mediana (7)

    Referència 716

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización planta 2ª

    Diámetro 134

    Altura 107

    Borde 12

    Peso aproximado1393FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Descripción La espesa capa de excrementos y de suciedad que cubre la campana impide su lectura completa. Parcialmente podemos leer en la parte alta "INMACULADA CONCEPCION REFUNDIDA EN EL AÑO ... " Es muy probable que la campana se fundiese con las otras en 1916.
    En el medio hay una custodia, adorada por dos ángeles, a un lado, y al otro la marca de fábrica "HIJOS DE MURUA (Corona real) / REAL / PATENTE / DE / ... / VITORIA" (Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION"
    En el medio pie se lee parcialmente en latín "MARIA ET MACULA ORIGINALE NON EST IN TE. MAGNIFICAT..." que se traduce como MARÍA Y NO HAY MANCHA ORIGINAL EN TI. ENGRANDECE...

    Tercio (T) "INMACULADA CONCEPCION REFUNDIDA EN EL AÑO ... "

    Medio (M) (00) (custodia con dos ángeles a sus pies, adorándola)
    (06) (marca de fábrica, monotipo) "HIJOS DE MURUA [CH1] / (Corona real) / REAL / PATENTE / DE / ... / VITORIA" (Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION")

    Medio pie (MP) (2 cordones) /
    "MARIA ET MACULA ORIGINALE NON EST IN TE. MAGNIFICAT..." /
    (2 cordones)

    Prima Mi 4 +33

    Hum Mib 3 +15

    Tercera Fa# 4 +18

    Quinta Si 4 +45

    Octava Mib 5 -06

    Toques tradicionales de campanas Toques litúrgicos

    Toques actuales de campanas Diversos toques.

    Yugo Viga de hierro

    Estado actual Extremadamente sucia. La capa de polvo que la cubre no solamente impide la lectura de los textos y las decoraciones, sino que ahoga su sonido de manera muy importante.
    Electromazo pega bajo.
    La campana no podrá documentarse en su totalidad, especialmente la verificación plena de la inscripción, hasta su limpieza dentro del proceso de restauración necesario para recuperar su sonoridad original.

    Mecanismos de toque Conserva antiguos elementos de toque manual (poleas...) así como electromazos anteriores, en desuso. Electromazo para el toque.

    Intervenciones Recientemente ha sido repintada y quizás reforzada la doble viga metálica de la que pende la campana.

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
    Debe renovarse el soporte, instalando de nuevo una viga de madera, del tamaño adecuado y con la protección necesaria para el clima de Bilbao, de modo que la campana cuelgue aislada de la estructura interior de la torre. No debe "colgar" de la viga, como en la actualidad, sino estar firmemente apoyada, como es usual con las campanas fijas.
    Para recuperar la sonoridad original, el motor de tiro debe aplicarse al badajo interior, del mismo modo que en las catedrales de Murcia o de Sevilla, instalado de manera que pudiese permitir, para ocasiones extraordinarias, el toque manual desde el pie de la torre.
    En consecuencia serán retiradas todas las estructuras de electromazos y otros mecanismos anteriores ya fuera de uso.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A538

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    35 Fotos

    Virgen de los Ángeles (8)

    Referència 718

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización planta 2ª

    Diámetro 151

    Altura 100

    Borde 14

    Peso aproximado1993FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción En el tercio hay una serie de capillas neogóticas alternando las vacías con sendas representaciones de santos.

    En el medio hay una custodia, y en el otro lado la marca de fábrica: "HIJOS DE MURUA - REAL PATENTE DE INVENCIÓN - VITORIA"
    Tras la espesa capa de polvo se lee en el medio pie "ESTA CAMPANA ESTA DEDICADA A LA VIRGEN DE LOS ANGELES REFUNDIDA EN 1916 POR CUENTA DE DON JUAN JOSE DE LA QUINTANA POR LLAMARSE UNA HIJA DE ESTE SENOR MARIA DE LOS ANGELES".

    Tercio (T) (Serie de capillas góticas formando guirnalda, con imágenes de santos en nichos alternados).

    Medio (M) (00) (custodia)
    (06) (marca de fábrica, monotipo) "HIJOS DE MURUA / (corona) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" (Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION")

    Medio pie (MP) "ESTA CAMPANA ESTA DEDICADA A LA VIRGEN DE LOS ANGELES REFUNDIDA EN 1916 POR CUENTA DE DON JUAN JOSE DE LA QUINTANA POR LLAMARSE UNA HIJA DE ESTE SEÑOR MARIA DE LOS ANGELES"

    Prima Mib 4 -14

    Hum Re 3 +31

    Tercera Fa 4 +40

    Quinta Sib 4 +21

    Octava Re 5 +19

    Yugo Viga de madera

    Estado actual La campana no está unida a la viga de madera de la que pende, sino que "cuelga" de unos tirantes de hierro, quedando muy separada de su soporte.
    Extremadamente sucia, recubierta por varios milímetros de polvo.
    Electromazo pega un poco bajo.
    Los antiguos mecanismos no han sido retirados.
    La campana no podrá documentarse en su totalidad, especialmente en lo referente al reconocimiento de los santos representados, y a la verificación plena de la inscripción, hasta su limpieza dentro del proceso de restauración necesario para recuperar su sonoridad original.

    Mecanismos de toque Conserva antiguos elementos de toque manual (poleas...) así como electromazos anteriores, en desuso. Electromazo para el toque.

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
    Debe renovarse el soporte, instalando de nuevo una viga de madera, del tamaño adecuado y con la protección necesaria para el clima de Bilbao, de modo que la campana cuelgue aislada de la estructura interior de la torre. No debe "colgar" de la viga, como en la actualidad, sino estar firmemente apoyada, como es usual con las campanas fijas.
    Para recuperar la sonoridad original, el motor de tiro debe aplicarse al badajo interior, del mismo modo que en las catedrales de Murcia o de Sevilla, instalado de manera que pudiese permitir, para ocasiones extraordinarias, el toque manual desde el pie de la torre.
    En consecuencia serán retiradas todas las estructuras de electromazos y otros mecanismos anteriores ya fuera de uso.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A537

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    87 Fotos

    Done Migel (1), San Miguel (1)

    Referència 710

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización planta 3ª

    Diámetro 55

    Altura 40

    Borde 4

    Peso aproximado96FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción Kanpaiak inskripzio sinple bat dauka: "SANTU MIGEL GOIAINGERUARENTZAT DEDIKATUA 1916. URTEAN"
    Erdian gurutze bat dago alde batean eta bestean: "HIJOS DE MURUA / (koroa) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" Hitz bat irakurtzeko zaila da, galdaketa akats batengatik. Agian "INVENCIÓN", ASMAKIZUNA dio.

    Tercio (T) (2 lokarriak) /
    "DEDICADA AL ARCANGEL SAN MIGUEL AÑO 1916 ## " /
    (2 lokarriak) /
    (koroa)

    Medio (M) (00) (gurutziltzaketa)
    (06) (sortzaileko marka) "HIJOS DE MURUA / (koroa) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA". Hitz bat irakurtzeko zaila da, galdaketa akats batengatik. Agian "INVENCIÓN", ASMAKIZUNA dio.

    Prima Lab 5 -29

    Hum Sol 4 -44

    Tercera Sib 5 -19

    Quinta Re 6 +39

    Octava Sol 6 -43

    Toques tradicionales de campanas Motor jarraituaren bidez biratzea.

    Toques actuales de campanas Kanpoko elektro-mailu baten bidez ukitu.

    Yugo MÚRUA burdina

    Estado anterior Kanpaia inklinazio-motorretik deskonektatu zen (katea solte)

    Estado actual Oso zikina. Estaltzen duen hauts geruzak ez ditu testua eta apaingarriak irakurgaitz bihurtzen bakarrik, baita soinua ere nabarmen isilarazten du. Kanpoko gainazala askoz ere zikinkeria gehiago du, ziurrenik ingurumen-kutsaduraren ondorioz, eta barneko gainazalak, berriz, hauts geruza lodiagoa du.

    Mecanismos de toque (04) Mailu elektrikoa - Immobilizatuta

    Propuestas Kanpaia garbitu behar da, barrutik eta kanpotik, hondar leun eta busti batekin, jatorrizko soinua berreskuratzeko, brontzea estaltzen duen zikin-geruza lodiak larri desitxuratua.
    Egurrezko uztarri bat instalatu behar da, tokiko formen arabera. Uztarria elementuetatik bereziki babestuta egon behar da, eta berdez margotuta, kolore tradizionala.
    Kanpaiak pultsu biratzeko motor batekin hornitu behar du, baita elektromailu bat instalatuta ere, biraketa automatikoa zein eskuzkoa ez saihesteko.
    Txalapeak dagozkion segurtasun-kable indartuez hornituko dira, hausturarik gertatuz gero alderantzikatu ez dadin, baita eskuzko eraztunketa posibleak egiteko begizta bat ere.
    Proposamenaren arabera, zuhurra dirudi, arrazoi akustikoengatik, kanpai birakariak elkarrekin jartzea kanpai-bigarren gorputzean, lehenengoa kanpai finkoentzat eta goiko aldea erlojuari soilik eskainitako kanpaietarako utziz.

    Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.

    Clave monumento A539

    Valoración Kanpai interesgarria. Berriro egin daiteke hautsita badago, behar bezala dokumentatu ondoren.

    Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 22-08-2026


    24 Fotos

    Nuestra Señora de la Piedad (4)

    Referència 714

  • Archivo sonoro de la campana


  • Localización planta 3ª

    Diámetro 74

    Altura 55

    Borde 6

    Peso aproximado235FundidorMÚRUA, HIJOS DE

    Año fundición 1916

    Descripción La campana tiene una breve inscripción en la parte superior: "NUESTRA SRA DE LA PIEDAD AÑO 1916 # " que podemos interpretar como NUESTRA SEÑORA DE LA PIEDAD AÑO 1916.
    A la parte interior tiene un crucifijo, mal orientado, ya que le corresponde estar simbólicamente hacia afuera.
    En el medio pide dice en latín "MATER PIETATIS BILBAENSIS PATRONA ORA PRONOBIS # " No es improbable que haya alguna palabra más al principio, irreconocible por la capa de suciedad que cubre la campana. Puede traducirse como MADRE DE LA PIEDAD, PATRONA DE LOS BILBAÍNOS, RUEGA POR NOSOTROS. Como es usual en esta serie de campanas, la expresión latina PRONOBIS se escribe junta cuando debieron ponerla separada.

    Tercio (T) (Cordón) /
    "NUESTRA SRA DE LA PIEDAD AÑO 1916 # " /
    (cordón) /
    (cenefa)

    Medio (M) (00) (marca de fábrica) "HIJOS DE MURUA / (corona) /REAL / PATENTE / DE /... / VITORIA" (Hay una palabra difícil de leer, por defecto de fundición. Quizás pone "INVENCION")
    (06) (crucifijo)

    Medio pie (MP) "MATER PIETATIS BILBAENSIS PATRONA ORA PRONOBIS # " (No es improbable que haya alguna palabra más al principio, irreconocible por la capa de suciedad que cubre la campana)

    Pie (P) (3 cordones)

    Prima Re 5 +13

    Hum Re 4 +13

    Tercera Fa 5 +27

    Quinta Lab 5 -08

    Octava Re 6 +05

    Toques tradicionales de campanas Volteo continuo

    Toques actuales de campanas Toque mediante electromazo exterior

    Yugo Hierro MURUA

    Estado actual Badajo pega muy alto.
    Electromazo pega algo bajo.

    Mecanismos de toque Electromazo - Conserva un motor muy peculiar, unido directamente al eje izquierdo, y fuera de uso.

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
    Debe instalarse un yugo de madera, de acuerdo con las formas locales. El yugo deberá ser protegido especialmente contra la intemperie, y los herrajes serán de acero inoxidable.
    Debe dotarse la campana de motor de volteo de impulsos, así como de un electromazo instalado de manera que no impida el volteo tanto automático como manual.
    El badajo estará dotado de los correspondientes cables de seguridad reforzados para que no se invierta en caso de rotura, así como de un ojal para un posible repique manual.
    De acuerdo con lo propuesto parece prudente, por motivos acústicos, ubicar las campanas de volteo juntas en el segundo cuerpo de campanas, dejando el primero para las campanas fijas y la parte superior para las campanas dedicadas exclusivamente al reloj.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.

    Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A541

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • HERNÁNDEZ, Iván eta UNIBASO Irantzu (12-07-2004)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 23-08-2026


    29 Fotos

    Cuartos (mayor) (B)

    Referència 712


    Localización planta 4ª

    Diámetro 65

    Peso aproximado159

    Año fundición 1890

    Descripción " ... 1890 # "

    Tercio (T) " ... 1890 # "

    Toques tradicionales de campanas Cuartos del reloj

    Toques actuales de campanas Participa en los toques litúrgicos y no toca para el reloj.

    Yugo Viga de hierro

    Estado actual Extremadamente sucia. La capa de polvo que la cubre no solamente impide la lectura de los textos y las decoraciones, sino que ahoga su sonido de manera muy importante.
    La campana no podrá documentarse en su totalidad, especialmente en lo referente al reconocimiento de los santos representados, y a la verificación plena de la inscripción, hasta su limpieza dentro del proceso de restauración necesario para recuperar su sonoridad original.

    Mecanismos de toque Electromazo - martillo exterior por gravedad en desuso

    Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
    Debe renovarse el soporte, instalando de nuevo una viga de madera, del tamaño adecuado y con la protección necesaria para el clima de Bilbao, de modo que la campana cuelgue aislada de la estructura interior de la torre. No debe "colgar" de la viga, sino estar firmemente apoyada, como es usual con las campanas fijas.
    Por tratarse de una campana de reloj, no debe ser dotada de badajo interior ni ser utilizada, bajo ningún concepto, para los toques ordinarios o extraordinarios de esta Catedral.

    Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.

    Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.

    Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales.

    Autores de la documentación

    • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
    • VILA TARÍN, Vicente (09-09-1992)
    • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (04-09-2005)

    Autores ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

    Fecha ficha 07-11-2016


    10 Fotos