
 | | Localización |
Campanario. |
|---|
| Diámetro (en cm) |
107.6 |
|---|
| Altura del bronce |
78.2 |
|---|
| Borde |
9.5 |
|---|
| Peso aproximado (en kilos) |
472 |
|---|
| Año fundición |
1614 |
|---|
| Descripción |
La campana tiene asas compuestas. En el tercio, entre seis cordones, encontramos una inscripción en latín que dice lo siguiente: “ABEMARIA ✱ GRATIA ✱ PLENA ✱ DOMINVSTECVM ✱ BENEDICTATV ✱ ANNO ✱ I ✱ 6 ✱ I ✱ 4 ✱”. Dicha inscripción es una letanía, cuya interpretación completa sería: “AVE MARIA GRATIA PLENA DOMINUS TECUM BENEDICTA TU IN MULIERIBUS ET BENEDICTUS FRUCTUS VENTRIS TUI IHS”. Aunque por falta de espacio no se ha escrito todo, su traducción al castellano se entiende como: “DIOS TE SALVE MARIA LLENA ERES DE GRACIA EL SEÑOR ES CONTIGO BENDITA TU ERES ENTRE TODAS LAS MUJERES Y BENDITO ES EL FRUTO DE TU VIENTRE JESUS”. En el medio, a las 06, aparece una cruz de calvario potenzada, formada por estrellitas de ocho puntas. En el medio pie, entre seis cordones, vemos otra inscripción latina que parece interpretar una letanía de la siguiente forma: "ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICITLEO ✱ DETRIBVIVDA ✱ RADIXDAVID ✱ ALLEA ✱ ✱”. Su correcta interpretación sería: “ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICIT "ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICIT ✱ LEO ✱ DE ✱ TRIBV ✱ IVDA ✱ RADIX ✱ DAVID ✱ ALLELVIA ✱ ✱”. La traducción al castellano quedaría así: "HE AQUI LA CRUZ DEL SEÑOR HUID FUERZAS ENEMIGAS HA VENCIDO EL LEON DE LA TRIBU DE JUDA LA RAIZ DE DAVID ALELUYA”. Ambas inscripciones son muy comunes en campanas góticas y posteriores del siglo XVII o XVIII. Por último, hay cuatro finos cordones equidistantes.
Kanpaiak helduleku konposatuak ditu. Hirugarrenean, sei korden artean, latinezko inskripzio bat aurkitzen dugu, honako hau dioena: “ABEMARIA ✱ GRATIA ✱ PLENA ✱ DOMINVSTECVM ✱ BENEDICTATV ✱ ANNO ✱ I ✱ 6 ✱ I ✱ 4 ✱”. Inskripzio hau litania bat da, eta bere interpretazio osoa hau izango litzateke: “AVE MARIA GRATIA PLENA DOMINUS TECUM BENEDICTA TU IN MULIERIBUS ET BENEDICTUS FRUCTUS VENTRIS TUI IHS”. Espazio mugak direla eta ez bada ere osorik idatzi, ingelesera itzultzen den itzulpena honela ulertzen da: “Agur Maria, graziaz betea, Jauna zurekin dago. Bedeinkatua zara emakumeen artean, eta bedeinkatua da zure sabeleko fruitua, Jesus”. Erdian, 6etan, Kalbarioko gurutze potent bat agertzen da, zortzi puntako izarrek osatua. Oinarrian, sei korden artean, beste latinezko inskripzio bat ikusten dugu, letania bat honela interpretatzen duena: “ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICITLEO ✱ DETRIBVIVDA ✱ RADIXDAVID ✱ ALLEA ✱ ✱”. Bere interpretazio zuzena hau litzateke: “ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICIT “ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICIT ✱ LEO ✱ DE ✱ TRIBV ✱ IVDA ✱ RADIX ✱ DAVID ✱ ALLELVIA ✱ ✱”. Gaztelaniara itzultzeko modua hau litzateke: “HONA JAUNAREN GURUTZEA, IHES ETSAI INDARRAK, JUDARAKO TRIBUKO LEHOIAK DAVIDEN SUSTRAIA KONKISTATU DU, ALELUIA”. Bi inskripzioak oso ohikoak dira XVII. edo XVIII. mendeetako kanpai gotikoetan eta beranduagoetan. Azkenik, lau korda mehe eta distantzia berera daude. |
|---|
| Asas |
Compuestas. |
|---|
| tercio (T) |
(Tres cordones).
“ABEMARIA ✱ GRATIA ✱ PLENA ✱ DOMINVSTECVM ✱ BENEDICTATV ✱ ANNO ✱ I ✱ 6 ✱ I ✱ 4 ✱”.
(Tres cordones). |
|---|
| Medio (M) |
(06) (Cruz de calvario potenzada, formada por estrellitas de ocho puntas). |
|---|
| Medio pie (MP) |
(Tres cordones).
"ECCE ✱ CRVCEM ✱ DOMINI ✱ FVGITE ✱ PARTES ✱ ADVERSE ✱ VICITLEO ✱ DETRIBVIVDA ✱ RADIXDAVID ✱ ALLEA ✱ ✱”.
(Tres cordones).
(Cuatro finos cordones). |
|---|
| Prima |
Re# 4ª |
|---|
| Toques tradicionales de campanas |
Muy probablemente la campana repicase en la gran mayoría de veces (por los desgastes tan profundos que existen), aunque quizás pudo tocar de otras formas, puede que sin moverse, pero de alguna manera (al observar otros desgastes a las 12 y 06). En cuanto a toques, estamos seguros de que se realizarían algunos comunes que podamos conocer, dentro de las jerarquías de toques tradicionales, aunque dada la antigüedad de la campana, puede que tocase otros toques diferentes que no se conozcan de normal.
Kanpaiak ziurrenik denbora gehienean jotzen zuen (higadura handia kontuan hartuta), nahiz eta beste modu batzuetan ere jo zezakeen, agian mugitu gabe, baina nolabait (12 eta 06ko beste higadura batzuek frogatzen duten bezala). Dei-jotze-ereduei dagokienez, ziur gaude ezagutzen ditugun ohiko batzuk erabiliko zituela, dei-jotze-hierarkia tradizionalaren barruan, nahiz eta kanpaiaren adina kontuan hartuta, beste eredu ez hain ohiko batzuk ere jo zitzakeen. |
|---|
| Toques actuales de campanas |
Ya que la campana carece de badajo, es muy probable que nunca toque.
Kanpaiak klarineterik ez duenez, oso litekeena da inoiz ez jotzea. |
|---|
| Yugo |
Madera con piedra (como en otros de Navarra), posiblemente para fijar la campana sin moverse. |
|---|
| Estado original |
Es posible que la campana cuente con su localización e instalaciones originales, a excepción del badajo que tendría.
Baliteke kanpaiak bere jatorrizko kokapena eta instalazioak mantentzea, izango zuen klariona izan ezik. |
|---|
| Estado anterior |
No sabemos si podría haberse mantenido de alguna otra forma, más que con el badajo.
Ez dakigu txalotaz gain beste modu batera mantendu zitekeen. |
|---|
| Estado actual |
La campana, localizada en el hueco derecho de la espadaña (a vista de campanero), retiene unos pocos excrementos de palomas, pero para nada afectan a su sonoridad. Cuenta con un yugo de madera y piedra (al igual que en Navarra), aparentemente diseñado para fijar dicha campana y no moverse, ya que en sus ejes y cojinetes no hay grasa; sujeta la campana mediante cuñas contrapuestas. Carece de badajo que lógicamente tuvo.
Kanpaiak, kanpai-hormaren eskuineko irekiduran kokatua (kanpai-jotzailearen ikuspuntutik), uso-gorotz batzuk ditu, baina horiek ez diote batere eragiten bere soinuari. Egurrezko eta harrizko uztarri bat dauka (Nafarroakoen antzekoa), kanpaia finkatzeko eta mugimendua eragozteko diseinatua, ardatzetan eta errodamenduetan ez baitago koiperik; kanpaia kontrajarritako ziriekin eusten du. Seguruenik garai batean izango zuen klaktroa falta zaio. |
|---|
| Mecanismos de toque |
Posible antiguo badajo de hierro forjado. |
|---|
| Intervenciones |
La campana fue fundida en 1614, por fabricante desconocido. En algún momento tuvo que recibir el yugo de madera con piedra y el badajo que había, quizás de hierro forjado, que sería retirado después.
Kanpaia 1614an urtu zuen egile ezezagun batek. Noizbait, egurrezko uztarria harriz eta klakarekin hornitu behar izan zuten, agian burdina forjatuz egina, geroago kendu zutena. |
|---|
| Propuestas |
Para restaurar y conservar de manera excelente, los valores culturales de la campana, proponemos que se tomen acabo las siguientes medidas en caso de próximas iniciativas.
- Recomendamos fabricar un nuevo badajo de hierro forjado, como seguramente fuesen el antiguo, para poder tocar la campana en los momentos oportunos. |
|---|
| Valoración |
Campana muy interesante; en caso de rotura solo se permite su soldadura, y la sustitución por una réplica u otra campana. |
|---|
| Instalación |
La instalación es tradicional en relación al lugar, por lo tanto debe de ser conservada además de restaurada, para proteger los valores culturales, artísticos e históricos del instrumento. Cualquier mecanización deberá de respetar todas estas características, además de reproducir los toques tradicionales y permitir los toques manuales. |
|---|
Autores de la documentación- HERNANDO CHICO, Ulises [Documentación de la campana, en nombre de la asociación cultural y profesional CAMPANEROS DE LAS MERINDADES.] (06-04-2026)
| | Editor de la ficha |
HERNANDO CHICO, Ulises |
|---|
| Actualización |
08-07-2026 |
|---|
| 30 Fotos |
|---|
|