Horas (C) - Done Jakue Katedrala / Catedral de Santiago - BILBAO (EUSKADI)
Referència 715
Referència 715


Localización Planta 4ª
Diámetro 122
Año fundición 1890ca
Descripción El poco texto que se descubre, bajo las capas de suciedad, dice
""...DON FECIT..." es usual en campanas inglesas, que indican, tras el nombre de la empresa, la población (LON)DON y la palabra latina FECIT, esto es la empresa Tal, de London, hizo esta campana. Será preciso limpiar la campana para recuperar no solo el sonido original, sino la inscripción completa. Posiblemente las tres campanas horarias iban con un reloj inglés de 1890 sustituido por el de MÚRUA unos setenta años más tarde. No hemos podido identificar el autor.
Tercio (T) (2 cordones) /
"... DON FECIT ... " /
(cordón) /
(cenefa) /
(2 cordones)
Toques tradicionales de campanas Toque de las horas
Toques actuales de campanas Participa en diversos toques litúrgicos, excepto el toque de las horas
Yugo Viga de hierro
Estado actual Viga metálica corroída
La campana no podrá documentarse en su totalidad, especialmente en lo referente al reconocimiento de los santos representados, y a la verificación plena de la inscripción, hasta su limpieza dentro del proceso de restauración necesario para recuperar su sonoridad original.
Mecanismos de toque Electromazo - martillo exterior por gravedad en desuso
Propuestas La campana debe ser limpiada, por dentro y por fuera, mediante chorro de arena húmedo y suave, para recuperar la sonoridad original, gravemente desfigurada por la espesa capa de suciedad que recubre al bronce.
Debe renovarse el soporte, instalando de nuevo una viga de madera, del tamaño adecuado y con la protección necesaria para el clima de Bilbao, de modo que la campana cuelgue aislada de la estructura interior de la torre. No debe "colgar" de la viga, sino estar firmemente apoyada, como es usual con las campanas fijas.
Por tratarse de una campana de reloj, no debe ser dotada de badajo interior ni ser utilizada, bajo ningún concepto, para los toques ordinarios o extraordinarios de esta Catedral.
Protección Protección genérica al encontrarse en un BIC declarado.
Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A545
Instalación La instalación ha sido sustituida y debe ser reconstruida para restaurar los valores sonoros y culturales del instrumento, así como los toques tradicionales
Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc
Fecha ficha 23-08-2026
Referència 715


Localización 4. solairua
Diámetro 122
Año fundición 1890ca
Descripción Zikinkeria geruzen azpian ikusten den testu eskasak "...DON FECIT..." dio. Ohikoa da Ingalaterrako kanpaietan, non enpresaren izenaren ondoren datorren inskripzioak (LON)DON herria adierazten duen eta latinezko FECIT hitza, hau da, Londresko Tal enpresak egin zuela kanpai hau. Kanpaia garbitu beharko da jatorrizko soinua berreskuratzeko ez ezik, inskripzio osoa ere. Hiru orduko kanpaiak 1890eko erloju ingeles batekin parekatuta egon zitezkeen, eta hirurogeita hamar urte geroago MÚRUA erlojuak ordezkatu zuen erloju hori. Ezin izan dugu egilea identifikatu.
Tercio (T) (2 lokarriak) /
"... DON FECIT ... " /
(lokarri) /
(koroa) /
(2 lokarriak)
Toques tradicionales de campanas Ordua jotzen du.
Toques actuales de campanas Hainbat kanpai-hots liturgikotan parte hartzen du, orduen deialdian izan ezik.
Yugo Burdinazko habea
Estado actual Metalezko habe korroditua
Kanpaia ezin da guztiz dokumentatu, batez ere irudikatutako santuen identifikazioari eta inskripzioaren egiaztapen osoari dagokionez, jatorrizko soinua berreskuratzeko beharrezkoa den zaharberritze prozesuaren barruan garbitu arte.
Mecanismos de toque Mailu elektrikoa - grabitatearen bidez funtzionatzen duen kanpoko mailu zaharkitua
Propuestas Kanpaia barrutik eta kanpotik garbitu behar da, harea-jaurtiketa leun eta hezea erabiliz, brontzea estaltzen duen zikinkeria-geruza lodiak asko desitxuratuta duen jatorrizko soinua berreskuratzeko. Euskarria ordezkatu behar da, tamaina egokia duen eta Bilboko klimarako beharrezko babesa duen egurrezko habe berri bat jarriz, kanpaia dorrearen barne-egiturarekiko independenteki zintzilik gera dadin. Ez da habetik "zintzilik" egon behar, baizik eta ondo euskarrituta egon behar du, kanpai finkoekin ohikoa den bezala. Erloju-kanpaia denez, ezin da barneko klaktrorik izan, ezta erabili ere, inola ere, Katedral honen ohiko edo aparteko dei-hotserako.
Protección Babes generikoa BIC (Interes Kulturaleko Ondasuna) deklaratu batean kokatuta egoteagatik.
Clave monumento BIZKAIKO FORU ALDUNDIA - Bizkaiko Kanpaiak fitxa zk. A545
Valoración Puede refundirse en caso de rotura tras su documentación.
Instalación Instalazioa ordezkatu egin da eta berreraiki behar da instrumentuaren soinua eta balio kulturalak berreskuratzeko, baita jotzeko teknika tradizionalak ere.
Autores ficha LLOP i BAYO, Francesc
Fecha ficha 23-08-2026