Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA GALICIA

Campás actuais

Localización Capela do Santísimo

Diámetro (en cm) 15

Peso aproximado (en quilogramos) 2

Descricion Anepígrafa

Cepo Madeira.

Estado actual A campá ten un par de aspectos interesantes: a forma (e a cor) do cepo, moi tradicionais en Galicia, así como a forma de tocar, mediante unha gran panca e abalo.

Valoración Campá interesante. Pode refundir-se en caso de rotura tras a sua documentación.

Autors da documentación

• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 10-01-2010

4 Fotos

Localización Claustro da Catedral

Diámetro (en cm) 106

Altura do bronce 86

Bordo 11,5

Peso aproximado (en quilogramos) 690

Fundidor OCAMPO (ARCOS DA CONDESA)

Ano de fundición 1997

Prima Mib 4 +32

Hum Fa 3 -46

Terceira Sol 4 -11

Quinta Sib 4 -34

Oitava Mi 5 -48

Toques tradicionais de campás A campá podía, polo menos, oscilar mediante unha soga unida a unha panca colocada na parte superior do cepo de madeira. A barra cravada no muro é antiga e usábase tradicionalmente de tope da campá, para deixala investida entre toque e toque.

Cepo Ferro OCAMPO

Estado actual Numerosos defectos de fundición na parte interior da campá.
Estrutura metálica para inmobilizar a campá.
Existe a barra de ferro no muro que servía para detela cando balanceaba.
Badalo de ojal aberto, propio de campás fixas.
En 2014 o electromazo ten pintado o número 3.

Mecanismos de toque Electromazo monofásico de dobre bobina.

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado.

Valoración Campá interesante. Pode refundirse en caso de rotura tras a súa documentación.

Instalación A instalación foi substituída e debe ser reconstruída para restaurar os valores sonoros e culturais do instrumento, así como os toques tradicionais.

Autors da documentación

• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (03-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 14-07-2017

102 Fotos

Localización Claustro da Catedral

Diámetro (en cm) 147

Altura do bronce 115

Bordo 16

Peso aproximado (en quilogramos) 1839

Fundidor GÜEMES, PEDRO DE

Ano de fundición 1729

Estado actual Rota - A rotura debeuse a un agrietamiento desde arriba abaixo por expandirse o asa badalera a causa do óxido

Observacións Tenía la nota musical Sol - Se hizo una réplica por EIJSBOUTS, que está colocada en la torre y toca los cuartos.

Autors da documentación

• JOUFFRAY, Alain; LLOP i BAYO, Francesc (30-03-1989)
• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 28-09-2010

114 Fotos

Localización Claustro da Catedral

Diámetro (en cm) 254

Altura do bronce 195

Bordo 25

Peso aproximado (en quilogramos) 6211

Fundidor GÜEMES, PEDRO DE

Ano de fundición 1729

Asas Asa central decorada con cuncha e dous bastóns de peregrino

Toques tradicionais de campás Horas do relóxio

Estado actual Rota - A rotura debeuse a un agrietamiento desde arriba abaixo por expandirse o asa badalera a causa do óxido.
Pola parte interna documéntase a marca do molde realizado por EIJSBOUTS para determinar o perfil interior da campá para a súa reprodución. Anaco de metal cortado para analizar a súa composición.

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para incluír a campá no Inventario Xeral de Bens Mobles, debido ao interese do conxunto.

Valoración En caso de rotura só pode ser soldada. Pode remplazarse por outra campá de distinta afinación.

Autors da documentación

• JOUFFRAY, Alain; LLOP i BAYO, Francesc (30-03-1989)
• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 01-02-2023

185 Fotos

Localización Espadana sobre as cubertas

Diámetro (en cm) 44

Altura do bronce 44

Bordo 5

Peso aproximado (en quilogramos) 49

Ano de fundición 1550ca

Descricion A campá ten dúas inscripciones en monotipo, é dicir cun molde único para cada inscripción no canto de realizarse letra a letra como é habitual; esta técnica indica campás realizadas en serie, sen destino nin dedicación concretas.
Di " + " "te de um lau da mus" "abe maria" A segunda escríbese habitualmente "ave maria".
"TE DEUM LAUDAMUS: TE DOMINUM CONFITEMUR. TE AETERNUM PATREM OMNIS TERRA VENERATUR." que se pode traducir como CHE ENCOMIAMOS OH DEUS, CONFESÁMOSCHE SEÑOR, A TI PAI ETERNO VENÉRACHE TODA A CREACIÓN. O TE DEUM, chamado ás veces Himno Ambrosiano porque se asociou con San Ambrosio, é un himno tradicional de alegría e de acción de grazas. Atribuír primeiro a San Ambrosio, a San Agustín ou a San Hilario, pero parece seguro que o seu autor sexa Nicetas, bispo de Remesiana (século IV). Utilízase á conclusión do Oficio de Lecturas na Liturgia das Horas fóra de Cuaresma, diariamente nas Oitavas de Pascua e de Nadal, e nas Solemnidades e Festividades.
"AVE MARIA GRATIA PLENA DOMINUS TECUM" é unha variante do saúdo angélico a María en Lc 1:28, onde escriben "AVE, GRATIA PLENA, DOMINUS TECUM" que pode traducirse como CHE SAÚDO, CHEA DE GRAZA, O SEÑOR ESTÁ CONTIGO" A inclusión do nome de María, que no relato evangélico figura no versículo anterior, é habitual nestes textos. Tamén é relativamente normal a confusión de GRAZA por GRATIA, nun momento en que as linguas vulgares comezan a ter máis uso que o latín.
Continua co saúdo de Isabel á súa curmá María en Lc 1:42 "BENEDICTA TU INTER MULIERES, ET BENEDICTUS FRUCTUS VENTRIS TUI" que adoita traducirse como BENDITA TI ENTRE AS MULLERES E BENDITO O FROITO DO TEU VENTRE.

Prima Sib 5 +43

Hum Sib 4 +43

Terceira Mib 6 +13

Oitava Si 6 +24

Toques tradicionais de campás Abalo.

Cepo Cepo madeira CLOCK-O-MATIC

Estado orixinal Campá de sinais desde o coro aos campaneiros.

Estado anterior Situada na sala das campás.
Motor de volteo continuo MURUA, con exceso de engrase.
Badalo moi mal atado e oxidado.
Asas (pintadas de verde). Cuberta dunha capa de sucidade e moitas manchas de pintura.
No interior "R. S".
En 2014 o cepo está repintado de verde e o motor continuo ten pintado o número 15.
Volteo continuo. É sorprendente que a campá máis antiga do conxunto foi a máis utilizada, tocando seguramente dun xeito non tradicional.

Estado actual Restaurada en 2015, cunha limpeza superficial exterior, e conservando os grafitos interiores.
Asa badalera nova atornillada e badal novo para abalo.
Recolocada no seu lugar orixinal, cun novo cepo, sen outros mecanismos para o toque automático ou manual, forma parte do circuíto de visitas ás cubertas da Catedral.

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades e reproducir os toques tradicionais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (11-12-2005)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 19-07-2024

75 Fotos

Localización Museo da Catedral

Diámetro (en cm) 35

Peso aproximado (en quilogramos) 25

Fundidor AZA Y CEDRÚN, JOSÉ ANTONIO DE

Ano de fundición 1831

Toques actuais de campás Non se usa

Cepo Soporte metálico

Mecanismos de toque Badalo sen ningunha corda

Campá colgada a un soporte metálico fixo, con badajo de gancho, característico de campá estática.
O badalo carece de corda para tocalo, e tampouco hai marcas recentes de toque.
A campá foi vernizada por fóra e soamente de xeito parcial polo interior.

Autors da documentación

• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (10-03-2023)

Editor da ficha TROIANO CARRIL, Xosé

Actualización 01-01-2026

12 Fotos

Localización Presbiterio do altar maior

Diámetro (en cm) 30

Peso aproximado (en quilogramos) 16

Ano de fundición 1844

Descricion A campá está mal orientada, coa cruz cara a fóra, o que permite neste caso a súa documentación. Na parte superior di "JHS ... DE I844". Con toda seguridade, a inscripción completa inaccesible di "JHS MARIA JOSE ANO DE I844" utilizando o anagrama de Jesús na súa versión latina. Esta inscripción JESÚS MARÍA JOSÉ é moi habitual nas campás galegas ata actuais. Hai un trazo moderno, como a utilización do anagrama latino e non do grego IHS máis corrente, pero un par de elementos máis antigos como a utilización do I para o milenio ou as cifras 8 e 4, máis propias do século anterior.
No medio hai unha cruz sen pedestal, coa forma en punta da Cruz de Santiago. É a primeira aparición desta cruz nas campás da Catedral, que utilizan a Concha e sobre todo o Sepulcro do Apóstolo como selo capitular.

Toques tradicionais de campás O cepo ten unha palanca metálica, que permitía balancear a campá para marcar certos sinais: partes do coro, anuncio de misa, Consagración. Esa palanca carece de cordo na actualidade, e foi substituída por outra atada directamente ao badalo, o que limita os toques da campá.

Toques actuais de campás Anuncio de misa, Consagración.

Cepo Madeira

Estado actual O cepo de madeira é probablemente máis antigo que a campá, e de gran interese,xa que é un dos escasos cepos orixinais da Catedral. Debe ser conservado custe o que custe.
A campá ten unha sonoridad rara, quizais porque estea rota, aínda que a época da súa fabricación producía campás de escasa calidade. Hai que valorar o seu rotura, e no seu caso a súa restauración, para o que se debe acceder directamente ata a campá.

Mecanismos de toque Cordo ao badalo

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente de inclusión da campá e a instalación orixinal no Inventario Xeral de Bens Mobles debido ao interese do conxunto.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha campá de distinta afinación.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Observacións Medidas aproximadas

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 01-12-2016

7 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 103

Altura do bronce 85

Bordo 10

Peso aproximado (en quilogramos) 633

Ano de fundición 1547

Descricion A campá, a máis antiga fechada das existentes na torre, presenta diversas características do final do gótico, de gran interese. Por unha banda o seu epigrafía en minúscula gótica, posiblemente xustificada pola tenencia de moldes antigos das letras por parte do fundidor. Por outro a utilización de elementos antigos, fóra do seu lugar, como a cinta que rodea habitualmente as campás polo medio, pero que aquí se atopa no terzo. Ademais, para enchela, no canto de escribir un texto concreto, que quizais o fundidor non fose capaz de copiar, limítanse a poñer anacos de alfabeto. Esta utilización, que algúns relacionan cun sentido transcendente (a campá transmite a voz de Deus, e esta exprésase a través de letras para que a comprendamos) ten unha explicación máis sinxela: os moldes das letras, de madeira, preséntanse de forma alfabética para facilitar ao fundidor crear as letras que necesite, en cera. Finalmente, a aparición dunha gran cruz con pedestal corresponde finalmente á época final das campás con epigrafía gótica, xa que estas cruces aparecen mediado o século XVI. Non consta o autor da campá, que tivo algún problema na escritura dos textos.
A inscripción superior, a única coherente, utiliza un par de abreviaturas en grego e di en latín " + ecce # sinum # crucendomini # nri # ihu # xpi # fujite # partes # adberseetuincit" que deberon escribir "ecce signum crucem domini nostri iesu christi fugite partes adverse vicit". A expresión inicial non é habitual: ESTE SINAL É A CRUZ DO NOSO SEÑOR JESUCRISTO FUXIDE OS INIMIGOS VENCE...
A inscripción segue no medio pé da campá: "leodetribuiuda # etradixdidalla # santedeus # sante # fortis # sante # inmortalis # miserere # nobis # " que deberon escribir "leo de tribo iuda et radix david allelluja - sancte deus sancte fortis sancte inmortalis miserere nobis"
A frase completa habitual é
"ECCE CRUCEM DOMINI. FUGITE PARTES ADVERSAS. VICIT LEO DE TRIBU JUDA, RADIX DAVID. ALELUYA" Pode traducirse como ESTA É A CRUZ DO SEÑOR, FUXIDE OS INIMIGOS. VENCEU O LEÓN DA TRIBO DE JUDÁ, DA ESTIRPE DE DAVID. ALELUIA. É a antífona de laudes da Exaltación da Santísima Cruz, e tamén se utiliza no responsorio da Invención da Santísima Cruz. Non obstante a tradición popular di que San Antonio deu unha oración a unha pobre muller que buscaba axuda contra as tentacións do demo. Sixto V, papa franciscano, fixo esculpir a oración chamada tamén lema de San Antonio na base do obelisco que mandou erigir na Praza San Pedro en Roma. En calquera caso no Apocalipsis (Ap 5:5) di segundo a versión da nova Vulgata ET UNUS DE SENIORIBUS DICIT MIHI: “ NE FLEVERIS; ECCE VICIT LEO DE TRIBU IUDAE, RADIX DAVID, APERIRE LIBRUM ET SEPTEM SIGNACULA EIUS ” que traducen como PERO UNO DOS ANCIÁNS DIME: «NON CHORES; MIRA, TRIUNFOU O LEÓN DA TRIBO DE JUDÁ, O RETOÑO DE DAVID; EL PODERÁ ABRIR O LIBRO E Os seus SETE SELOS.»
En calquera caso trátase dunha invocación á protección do territorio, tanto espiritual como físico, solicitando que pola forza da cruz fuxan os inimigos: tormentas, enfermidades, maleficios...
"SANCTE DEUS, SANCTE FORTIS, SANCTE IMMORTALIS, MISERERE NOBIS" que se pode traducir como SANTO DEUS, SANTO FORTE, SANTO INMORTAL. San Juan Damasceno (Libro III) di que este texto, utilizado nas Letanías Maiores, fora dictado por un neno que durante as letanías foi elevado aos ceos e volveu á terra contando o que oíra. Esta fórmula foi aprobada polo Concilio de Calcedonia.
A inscripción seguinte está formada por anacos do alfabeto, utilizados para reencher, sen que teña ao noso parecer outro sentido: " ### tuvxyz # t ### tvuxyz # t # abvuxyz # t # byz # t # (inicio de cinta colgante) uxyz # t ### t # zyxuvbvuxyz # t ### tuvxyz # t ### tvuxyz # t ### tvuxyz # t #### (cruz) ## t #### " Incluso algunhas letras, marcadas como subliñadas, atópanse boca abaixo, o que confirma a interpretación do reencho. A mesma cinta que rodea a campá, por baixo desta inscripción alta, está rematada por un "uxyz".
Hai unhas letras soltas de gran interese, xa que indican a data de fundición da campá, esta vez en español: "añode m d xl ull anos" é dicir "ano 1547"
Por baixo hai diversos símbolos da catedral: a concha ou a cara do apóstolo rodeada do texto "BEATE IACOBUS ORA PRO NOBIS" é dicir SANTIAGO ROGA POR NÓS.
A mesma cruz, característica como dixemos de campás con epigrafía gótica do século XVI, está formada por anacos de alfabeto, repetidos varias veces "tvuxyz # " mentres que a abreviatura de JesuCristo en grego atópase a ambos os dous lados: "yhs + xps".

Prima Sib 4 -40

Hum Lab 3 +48

Terceira Reb 5 -01

Quinta Sol 5 +01

Oitava Sib 5 -35

Toques tradicionais de campás Esta campá chámase "vacante" porque soaba para avisar a inmediata defunción dun canónigo da Catedral, quedando xa que logo unha praza "vacante" entre os señores capitulares.
A campá participaba do repique normal, do repique francés, do toque de defuntos simple e do toque de defuntos solemne.

Cepo Madeira

Estado actual O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
Electromazo interior cos cables cortados (pero non desmontado)

Mecanismos de toque Polea para tocar desde o pé da torre - electromazo monofásico exterior de dobre bobina; electromazo trifásico interior

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (03-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (19-07-2024)

Editor da ficha TROIANO CARRIL, Xosé

Actualización 21-06-2026

110 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 105

Altura do bronce 100

Bordo 9

Peso aproximado (en quilogramos) 670

Fundidor DE PALACIO, FRANCISCO (GÜEMES)

Ano de fundición 1734

Descricion A campá ten unha interesante inscripción en latín no terzo: "OCRVX AVE SPES VИICA LIGИVM PRECIOSVM PERQVOD # DIABOLVS # ESTVICTVS ET MVИDVS REDEMPTVS # # " que deberon escribir "O CRUX LIGNUM PRETIOSUM PER QUOD DIABOLUS EST VICTUS ET MUNDUS REDEMPTUS". A frase é unha versión adaptada da antifona das Primeiras Vésperas da Festa da Santísima Cruz, antiguamente celebrada tanto o 3 de maio como o 14 de setembro, datas que por certo marcaban tradicionalmente o horario de verán das catedrais. Esta antífona é moito máis longa e tamén se utilizaba en certas procesións coa Santísima Cruz ou en exercicios devotos, a modo de breviarios parvos, adaptados para seglares, utilizados os venres. O seu texto completo é "O CRUX GLORIOSA, O CRUX ADORANDA, O LIGNUM PRETIOSUM ET ADMIRABILE SIGNUM, PER QUOD ET DIABOLUS EST VICTUS, ET MUNDIS CHRISTI SANGUINE EST REDEMPTUS" e que pode traducirse como OH CRUZ DIGNA DE SER ADORADA, OH LEÑO PRECIOSO E SIGNO ADMIRABLE, POLO CAL O DIAÑO É VENCIDO E O MUNDO, POLO SANGUE DE CRISTO, ESTÁ REDIMIDO.
A campá ten senllas cruces con pedestal, a ambos os dous lados, rodeadas cada unha de dúas conchas de peregrino, mentres que nos lados intermedios conta con dous escudos capitulares, é dicir a tumba do Apóstolo.
No medio pé di, en español "LLAMOSE MARIA BARBARA HIZOSE SIEИDO ARZPO # EL YLL^MO # S # D # JOSEPH DEL YELMO Y FABRIQ^O # EL # S # D # AИTO # BEИITO # GVIRALDEZ I ORDOИEZ # A # I734 # " que hoxe escribiriamos CHÁMASE MARÍA BÁRBARA E FÍXOSE SENDO ARZOBISPO O ILUSTRÍSIMO SEÑOR DON JOSÉ DO YELMO E FABRIQUERO O SEÑOR DON ANTONIO BENITO GUIRÁLDEZ E ORDÓÑEZ O ANO 1734.
Debaixo da cruz principal, orientada ao exterior, di o nome do fundidor: " # FRANCISCO DE PALACIO # / # ME HIZO # "

Cepo Non ten

Estado actual As asas da campá, especialmente a central, de escasa consistencia, debido á presenza de moitas escorias no metal orixinal.

Mecanismos de toque Non ten

Propostas Debe instalarse un cepo de madeira, de características similares á outra Prima, especialmente as que determinan a súa forma tradicional de tocar (palanca de ferro no yugo, abalo lento).
A campá debe ser motorizada cun motor de impulsos que permita o abalo sen que sexa necesaria a detención da campá cara arriba entre toque e toque, reservada para os toques manuais. Este motor e a súa roda correspondente, así como un electromazo rápido, para os repiques e outros sinais, instalaranse ás 09, de maneira que ás 03, como agora, a campá poida quedar investida apoiada no tope do yugo para posibles toques manuais.
Debaixo da campá debe manterse o tope metálico, na medida posible conservando o orixinal, para permitir a parada manual investida.
Igualmente debe ser dotada do badajo correspondente, dun tamaño adecuado ou incluso algo menor, para asegurar a súa conservación, debido á súa antigüidade. O badajo deberá ser dotado de cables de seguridade, para evitar a súa caída en casos de rotura, fixado de maneira que non golpee ao crebarse, e que os cables tampouco danen o bronce. De ningún xeito unirase á badajera mediante unha articulación ríxida, xa que estas arrincan a anilla interior. A articulación deberá ser o suficientemente elástica de maneira que o badajo non rebote.

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente de inclusión da campá no Inventario Xeral de Bens Mobles, debido ao interese do conxunto.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha campá de distinta afinación.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (01-10-2003)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 14-07-2017

70 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 109

Altura do bronce 95

Bordo 11

Peso aproximado (en quilogramos) 750

Fundidor PALACIO, FERNANDO DE

Ano de fundición 1749

Descricion A campá ten dúas inscripciones. Na parte superior di en grego e latín "IHS MARIA Y JOSEPH AИИO AИATIVITATE DOMIИI ✱ I 7 4 9 ✱ ✱ ✱ ✱ ✱ " que deberon escribir "IHS MARIA ET JOSEPH ANNO A NATIVITATE DOMINI 1789" é dicir JESÚS, MARÍA E JOSÉ. ANO DA NATIVIDAD DO SEÑOR 1789.
O anagrama de Jesús, que deberon escribir "IHΣ", corresponde á abreviatura de IHΣYΣ, e escríbese usualmente como IHS. Outra variante JHS procedería do latín, aínda que a segunda letra é o Eta ou E longa grega. Foi introducido como devoción por San Bernardino de Siena. O seu significado é polivalente: para uns é o inicio do nome de Jesús en grego, para outros son as siglas latinas de IESVS HOMO SALVATOR (JESÚS SALVADOR DO HOME).
"JESÚS, MARÍA E JOSÉ" A invocación á Sagrada Familia é habitual en campás do século XVIII, e constitúe unha frase común, a miúdo seguida do nome real da campá. Algúns fundidores seguen utilizando estes tres nomees como inicio da epigrafía nos nosos días.
A segunda frase, en latín, moito máis longa: "FERDIИAИDUS DEPALACIO HOC SIGИVM EX VETERI MATERIA COИSTRVXIT COMPOSTELLAИAM GVBERИAИTE SEDEM YLLMO ET RMO D D CAIE # " / "TAИO GIL TABOADA HVIVS CIVITATIS ET ARCHIEPISCOPATVS MERITISSIMO AИTISTITE ET DOMIИO DECAИO HVIVS ALMÆ ECCLESIÆ D JOAИИE BAR # " / "ИABA CORИEJO ET FABRICAM ADMIИISTRAИTE DOCT D EMAИUELLE AИTOИIO POSSE ET SOTO EIVSDEM METROPOLITAИÆ ECLESÆ CAИOИICO DEO OP" / " # TIMO MAX SACRUM ET SS APOSTOLIS PHILIPO ET JACOBO" é dicir FERNANDO DE PALACIO FIXO ESTA CAMPÁ DE MATERIAL VELLO SENDO GOBERNANTE DA SÉ COMPOSTELANA O ILUSTRÍSIMO E REVERENDÍSIMO DOUTOR DON CAYETANO GIL TABOADA DIGNÍSIMO BISPO E SEÑOR DESTA CIDADE E ARCHIDIÓCESIS, DEÁN DESTA CATEDRAL DON JUAN BERNABÉ CORNEJO E ADMINISTRADOR DA FÁBRICA O DOUTOR DON MANUEL ANTONIO POSSE E SOTO CANÓNIGO DESTA IGREXA METROPOLITANA.
DEDICADO AO DEUS MOI GRANDE E BONDADOSO E AOS SANTOS APÓSTOLOS FELIPE E SANTIAGO.
No medio ten unha cruz con pedestal.

Prima Reb 4 -07

Hum Mi 3 -24

Terceira Sol 4 +19

Quinta La 4 +42

Oitava Fa 5 +07

Toques tradicionais de campás A campá non participaba nos toques ordinarios diarios, de festa ou de defuntos. Soamente tocábase, seguramente cunha cordo desde a casa dos campaneiros ao pé da torre, para lume.
Con todo, na primeira mecanización foi dotada dun mallo externo por gravidade, para contraponerla ao volteo das dúas campás pequenas, unha procedente do tellado e a outra do toque de coro diario, que tampouco volteaban senón que se balanceaban. Nesta primeira mecanización, a campá que non tocaba tradicionalmente, era a única que soaba.

Toques actuais de campás Na actualidade participa dos toques festivos e de defuntos, cun electromallo exterior.

Cepo Madeira

Estado actual Conserva o badalo, terminado en ollal, que foi cortado e pasado pola asa badaleira; dese modo pega demasiado alto, con perigo de rotura da campá.
(Grafito no interior) "RUBEN / Y / MIGUEL / QUE / SUBIERON / LOS VALCONES / EN EL / 4-3-1967" (ano dubidoso) "José A. / PUENTE / M. S. 28-1-54." "J L" "Gumirsindo"
Mazo exterior de gravidade, da primeira mecanización, desconectado. Electromazo monofásico de dobre bobina en uso.
A campá foi inmobilizada mediante uns soportes mecánicos recentes que impiden o movemento.
O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
En 2014 o electromallo ten pintado o número 5.
Unha das dúas bobinas do electromallo está desconectada.

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente de inclusión da campá no Inventario Xeral de Bens Mobles.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha campá de distinta afinación.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

81 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 113

Altura do bronce 105

Bordo 11

Peso aproximado (en quilogramos) 835

Fundidor DE PALACIO, FRANCISCO (GÜEMES)

Ano de fundición 1734

Descricion Na parte superior hai dúas inscripciones seguidas en latín: "CHRISTVS ✱ REX VENIT ✱ IN PACE ✱ ET HOMO FACTVS ✱ ES^T✱ IN ✱ NOMINE ✱ IESV ✱ OMNE ✱ GENV ✱ FLECTATVR ✱ CELESTIVM ✱ TERRESTRIVM ✱ ET ✱ INFERNORVM ✱ "
A primeira parte que deberon escribir "XPISTOΣ REX VENIT IN PACE DEUS HOMO FACTUS EST", o que significa CRISTO REI VEU COA PAZ. DEUS FÍXOSE HOME. Esta inscripción, usual noutros lugares como Hungría, é pouco habitual nas nosas campás, e vai asociada, sobre todo nos devocionarios dos séculos pasados, coa protección contra terremotos, raios e centellas; tamén está escrita en numerosos lugares altos, sempre como signo de protección.
A segunda forma parte do Introito da Festa do Nome de Jesús, tomada de Filipenses 2, xunto cun versículo do Salmo 8. A oración completa é IN NOMINE JESU OMNE GENU FLECTATUR, COELESTIUM, TERRESTRIUM, ET INFERNORUM: ET OMNIS LINGUA CONFITEATUR, QUIA DOMINUS JESUS CHRISTUS IN GLORIA EST DEI PATRIS. DOMINE DOMINUS NOSTER: QUAM ADMIRABILE EST NOMEN TUUM IN UNIVERSA TERRA! que se pode traducir como NO NOME DE JESÚS DOBRE TODA XEONLLO NO CEO, NA TERRA, E NO INFERNO. E TODA LINGUA CONFESE QUE O SEÑOR JESUCRISTO ESTÁ NA GLORIA CON DEUS PAI. OH SEÑOR DIVOS NOSO; QUE ADMIRABLE É O teu NOME EN TODA A TERRA.
No medio, a ambos os dous lados, hai senllas cruces con pedestal, cada unha con senllas conchas aos lados; na parte intermedia, a dereita e esquerda, o escudo capitular da tumba do Apóstolo.
A inscripción do pé está en español: "ESTA ✱ CAMPANA ✱ LLAMADA✱ M^A ✱ SALOME ✱ SE HIZO ✱ SIENDO ✱ ARZP^O ✱ EL YLL^MO ✱ S ✱ D^N ✱ JOSEPH ✱ DEL YELMO ✱ Y FABRIQ^O ✱ EL ✱ S^R ✱ D^N ✱ ANT^O ✱ BENI^O ✱ GVIRALDES ✱ YORDONZ ✱ EN ✱ EL ANNO ✱ SANTO ✱ DE ✱ I734 ✱ ✱ ✱ ✱ ✱ ✱ " que hoxe escribiriamos ESTA CAMPÁ CHAMADA MARÍA SALOMÉ FÍXOSE SENDO ARZOBISPO O ILUSTRÍSIMO SEÑOR DON JOSÉ DO YELMO E FABRIQUERO O SEÑOR DON ANTONIO BENITO GUIRALDES E ORDOÑEZ NO ANO SANTO DE 1734.
No medio pé interior figura por baixo do pedestal da cruz o nome do autor: " ✱ FRANCISCO ✱ DE ✱ PALAZIO ME HYZO ✱ " é dicir FRANCISCO DO PALACIO FÍXOME.

Prima Fa# 4 -11

Hum Mi 3 +33

Terceira La 4 -11

Quinta Mib 5 -16

Oitava Fa 5 +32

Toques tradicionais de campás A campá podía, polo menos, oscilar mediante unha soga unida a unha palanca colocada na parte superior do yugo de madeira. A barra cravada no muro é antiga e usábase tradicionalmente de tope da campá, para deixala investida entre toque e toque. Con todo nos últimos tempos de campaneros tradicionais esta campá soamente repicaba.
A campá participaba no repique francés, o toque de defuntos simple e o toque de defuntos solemne.

Toques actuais de campás Toques automáticos de festa

Cepo Madeira

Estado anterior Defectos de fundición.
O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
O electromazo exterior pega alto alto.
A campá foi inmobilizada mediante uns soportes mecánicos recentes que impiden o movemento. Tamén foi dotada dun electromazo lateral situado de tal modo que non podería moverse.
O electromazo trifásico interior, en uso, substitúe ao badalo, e non permite ningún tipo de toque manual. Pega no seu punto.
Durante o mantemento dos metais non se protexeu a pedra da fábrica da torre.
En 2014 o electromazo ten pintado o número 4. Está demasiado próximo á campá.

Estado actual No interior da campá hai diversos grafitos. Entre outros di "Asido restaurado de Pinturas / y / la colocacion de los Balcones por. / M. B. A. M. J. S. EN 1937 : 28, 7"

Mecanismos de toque Electromazo monofásico exterior de dobre bobina; electromazo trifásico interior

Protección Protección genérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente de inclusión da campá e do cepo no Inventario Xeral de Bens Mobles.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha campá de distinta afinación.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (03-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

191 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 141

Altura do bronce 105

Bordo 13

Peso aproximado (en quilogramos) 1062

Ano de fundición 1672

Descricion A campá ten unha inscripción na parte superior, prácticamente única: "IHS ✱ MARIA ✱ YOSEPH ✱ SANTE ✱ ANDREA ✱ ✱ ORA PRO ME ✱ ANNOD E ✱ I67Z ✱ ✱ ✱ " coa abreviatura habitual inicial do nome de Jesús en grego, e que deberon escribir "IESUS MARIA ET JOSEPH. SANCTE ANDREA ORA PRO ME. ANNO 1672" que se traduce como JESÚS MARÍA E JOSÉ. SAN ANDRÉS, ROGA POR MIN. ANO 1672. A petición persoal é a primeira vez que aparece nunha campá de catedral, pero ten a xustificación coa inscripción do medio pé, escrita esta vez en español: "SIENDO ✱ ARCOBISPO Y S^R ✱ DE SANTIAGO ✱ EL ✱ EX^{MO ✱} ✱ SR ✱ D ✱ ANDRES ✱ CIRON ✱ YFABRIQVERO ✱ D ✱ MARTIN ✱ DEMIER ✱ ARCIDIANO ^DEREYNA ✱ YCANONYGO ✱ ENLA ✱ ST^A ✱ IGL^A ✱ " que hoxe escribiriamos SIENDO ARZOBISPO Y SEÑOR DE SANTIAGO EL EXCELENTÍSIMO SEÑOR DON ANDRÉS GIRÓN Y FABRIQUERO DON MARTÍN DE MIER, ARCEDIANO DE REINA Y CANÓNIGO EN LA SANTA IGLESIA (CATEDRAL). Probablemente esta campá foi doada polo arzobispo, que a dedica ao seu santo, o que xustifica esa petición persoal e non comunitaria.
O cargo de Fabriquero é temporal, e corresponde á xestión da fábrica do templo, é dicir ás obras, tanto novas como de mantemento. O Arcediano de Raíña é un cargo eclesiástico sobre certo territorio; en Sevilla ao norte da diócesis.

Prima Re 4 +45

Hum Sib 2 +00

Terceira Mi 4 +40

Oitava Mib 5 -40

Toques tradicionais de campás Esta campá chámase "ánimas" porque soaba cada noite para o toque de pechadura da xornada.
A campá participaba no repique francés, o toque de defuntos simple e o toque de defuntos solemne.

Toques actuais de campás Toques automáticos de festa e de defuntos

Cepo Madeira

Estado actual Conserva o badalo, terminado en ollal, que foi cortado, pasado pola asa badaleira e volto a soldar; dese modo pega demasiado alto, con perigo de rotura da campá.
O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
Electromazo interior cos cables cortados (pero non desmontado)
A campá ten diversos grafitos: letras maiúsculas, probablemente iniciais de campaneiros: "J G J G M"
En 2014 o electromazo ten pintado o número 3. Está demasiado próximo á campá.

Mecanismos de toque Electromazo monofásico exterior de dobre bobina; electromazo trifásico interior

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (03-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

146 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 147

Altura do bronce 105

Bordo 12

Peso aproximado (en quilogramos) 1204

Fundidor VÉLEZ DE PALACIO, JUAN

Ano de fundición 1675

Descricion Na parte superior di en latín e en español "SANTAMARIA ✱ SALOMEI ✱ ORAPRONOBIS ✱ SIENDOARCOBISPO ✱ ELSDONANDRESXIRON ✱ YFABRIQVEROELCANONYGO ✱ IOSEPH ✱ DEVEGA ✱ BERDVGO ✱ ANODEI67S ✱ " que hoxe escribiriamos en latín "SANCTA MARIA SALOME ORA PRO NOBIS" é dicir SANTA MARÍA SALOMÉ ROGA POR NÓS. O resto de inscripción sería actualmente SIENDO ARZOBISPO EL SEÑOR DON ANDRES GIRON Y FABRIQUERO EL CANONIGO JOSE DE VEGA BERDUGO. AÑO DE 1675. Andrés GIRÓN foi arcebispo de Santiago entre 1670 e 1681.
Hai unha pequena cruz grega á dereita, que debería estar no interior da torre, e unha gran cruz con pedestal e tres clavos, rodeada doutras cruces menores á esquerda, que debería figurar ao exterior.
Non se indica o nome do fundidor da campá.

Prima Do 4 +00

Hum Sol 2 +00

Terceira Fa# 4 -37

Oitava Do 5 -07

Toques tradicionais de campás Esta campá naceu como "Santa María Salomé" cando se fundíu. Trocouse de nome e hoxe chámase "San Luís" por motivos descoñecidos. Participaba no toque de defuntos simple e o toque de defuntos solemne.

Toques actuais de campás Toques automáticos de festa e de defuntos

Cepo Madeira

Estado actual Defectos de fundición nos ombreiros.
A campá foi virada un cuarto de volta, sen que existan causas de desgastar que o motiven.
Soporte moderno e barra antiga de reforzamento do cepo.
Conserva o badalo, terminado en ollal, que foi cortado, pasado pola asa badaleira e volto a soldar; dese modo pega demasiado alto, con perigo de rotura da campá.
O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
A campá ten diversos grafitos: letras maiúsculas, probablemente iniciais de campaneiros: "J L", "_{José A. / Puente / M J28-I-54.}" O día 28 de xaneiro de 1954 foi xoves. "_Flor", "RM".
En 2014 o electromazo ten pintado o número 2. Está demasiado próximo á campá. O eixe do electromazo está saído do seu sitio.

Mecanismos de toque Electromazo monofásico exterior de dobre bobina; electromazo trifásico interior

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (25-10-2016)

Editor da ficha TROIANO CARRIL, Xosé

Actualización 17-11-2025

91 Fotos

Localización Torre das campás

Diámetro (en cm) 211

Altura do bronce 160

Bordo 17

Peso aproximado (en quilogramos) 3560

Fundidor VÉLEZ DE PALACIO, JUAN

Ano de fundición 1675

Descricion Na parte superior di en dúas liñas de texto: "EИALAVAИZA ✱ GLORIA ✱ YHOИRRA ✱ DE ✱ EL ✱ SS^MO SACRAMEИTO ✱ DE EL ALTAR ✱ YDELAREYИA ✱ DELOSAИGELES ✱ MADRE ✱ DE DIOS ✱ COИCEVIDA ✱ SIИ PECADO ✱ ORIGIИAL ✱✱✱✱✱✱✱ " / "EИ EL PRIMER ✱ IИSTAИTE ✱ DESVCOИCEPCIOИ ✱ GLORIOSSA ✱ YDE ✱ EL ✱ S^TO ✱ APOSTOL ✱ SAИTIAGO ✱ SIИGVLAR ✱ PATROИ ✱ YDEFEИSOR ✱ DE LAS ESPANNAS ✱ " / que hoxe escribiriamos "EN ALABANZA, GLORIA Y HONRA DEL SANTISIMO SACRAMENTO DEL ALTAR Y DE LA REINA DE LOS ANGELES (MARIA) CONCEBIDA SIN PECADO ORIGINAL EN EL PRIMER INSTANTE DE SU CONCEPCION GLORIOSA Y DEL SANTO APOSTOL SANTIAGO SINGULAR PATRON Y DEFENSOR DE LAS ESPAÑAS"
Hai dúas grandes cruces con pedestal, á parte exterior e interior da campá. Encima da cruz exterior hai, ao carón, unha Inmaculada Concepción cun dragón aos seus pés, e alén unha Virxe María cun Neno nos seus brazos. O pedestal desta cruz está formado alternativamente por signos decorativos e por anagramas do nome grego de Jesús "IHS".
Encima da cruz interior, máis pequena, está unha Virxe María con Neno, así como unha Inmaculada Concepción, Santiago Matamoros, e o escudo capitular coa tumba do apóstolo.
No medio pé di, nunha inscrición incompletamente documentada: "SEHICOESTAOBRA ✱ SIEИDO ✱ ARCOBISPODE ✱ ESTA ✱ YGLESSIA ✱ EL YLL^MOY EX^MO S^RDOИAИDRESXIROИ ✱ VICARIODEDEAИ ✱ D ✱ AИDRES MARTINEZ DE LOAYA CAИONIGO ✱ Y FABRIQVERO ✱ D ✱ MARTIИ DE MIER Y CASSO ✱ ARCEDIAИO DEREYИA YCAИOИIGO DIA ✱ 8 ✱ " / "DEDICIEMBREAИИODEI675" que hoxe escribiriamos "SE HIZO ESTA OBRA SIENDO ARZOBISPO DE ESTA IGLESIA (CATEDRAL) EL ILUSTRISIMO Y EXCELENTISIMO SEÑOR DON ANDRES GIRON, VICARIO DE DEAN DON ANDRES MARTINEZ DE LOAYA CANONIGO Y FABRIQUERO DON MARTIN DE MIER Y CASO ARCEDIANO DE REINA Y CANONIGO (EL) DIA 8 DE DICIEMBRE (DEL) AÑO 1675 "
Xeralmente todas as palabras entre signos de separación atópanse unidas formando unha soa. O 5 investido, habitual neste século.
Andrés GIRÓN foi arzobispo de Santiago entre 1670 e 1681. A campá foi fundida o día 8 de decembro, festa da Inmaculada Concepción, polos mestres fundidores cántabros, Juan Vélez de Palacio e Félix del Mazo Calderón.

Asas Asas decoradas con máscaras e garras

Prima Mi 3 +27

Hum Si 1 +21

Oitava Mi 4 +30

Toques tradicionais de campás A campá participaba en diversos toques diarios (oración), semanales (repique dos domingos) festivos (repique francés) así como o toque de defuntos solemne.

Toques actuais de campás Toques automáticos de festa e de defuntos

Cepo Madeira

Estado anterior En 2006 o badalo colgaba da estrutura interior. En 2013 a estrutura interior foi cortada, e o badalo está no chan.

Estado actual Soporte antigo e moderno do cepo.
Asa decorada e protexida cunha capa de materia plástica. O cepo e os herrajes están recubertos dunha materia plástica verde, que pon seriamente en perigo a súa conservación.
Cuberta dunha capa de sucidade e moitas manchas de pintura.
Badalo e electromazo interior cos cables cortados (pero non desmontado)
Hai unha estrutura metálica interior, para colgar o badajo, que roza coa campá e afecta a súa sonoridad.
O electromazo exterior está posto a escasa distancia da campá, polo que o seu golpe será moito menor. Ten a numeración "1", o que supón que as campás foron numeradas de maior a menor.
Diversos grafitos no seu interior. Entre outros: "Luis Ares Seoan / 26:12 ∻60." "RAMIRO / CANPANERO" "Ricardo Rosendo Ot... / Carlos Novas / 26 - 5- 94" "ROTAS"

Mecanismos de toque Electromazo monofásico exterior de dobre bobina; electromazo trifásico interior

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Observacións Esta campá naceu como "A Concepción" cando se fundíu e, nalgún momemto do tempo, entre 1730 e o século XX, coñécese polo nome actual de "Santiago, o Maior".

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (01-10-2003)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (03-07-2014)
• LLOP i BAYO, Francesc (25-10-2016)
• TROIANO CARRIL, Xosé (17-11-2025)

Editor da ficha TROIANO CARRIL, Xosé

Actualización 06-02-2026

280 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 35

Altura do bronce 31

Bordo 3,5

Peso aproximado (en quilogramos) 25

Fundidor AZA Y CEDRÚN, JOSÉ ANTONIO DE

Ano de fundición 1831

Descricion A campá ten a inscrición habitual "JHS MARIA Y JOSEF ANO DE I83I ✱ " e a marca de fábrica " ✱ MEHIZO JOSEF AN TONIO DE AZA Y CEDRUN ✱ " así como unha cruz do calvario. O 3 está investido.
O anagrama de Xesús corresponde á abreviatura de IHSOUS, e adoita escribirse como IHS. Outra variante de JHS procedería do latín, aínda que a segunda letra é a longa grega Eta ou E. Foi introducida como devoción por San Bernardino de Siena (arredor de 1425). O seu significado é polivalente: para algúns é o inicio do nome de Xesús en grego, para outros é as iniciais latinas de IESVS HOMO SALVATOR (XESÚS SALVADOR DO HOME).
A advocación da Sagrada Familia é habitual nas campás do século XVIII, e é unha frase común, seguida a miúdo do nome real da campá. As fundicións galegas seguen empregando estes tres nomes como inicio da inscrición ata hoxe.

Prima Mi 6 +16

Hum Re 5 +12

Terceira Sol 6 +19

Quinta Do 7 -19

Oitava Re 4 +27

Cepo Cepo novo CLOCK-O-MATIC

Estado anterior Rachada?. O electromazo tiña a letra X. En 2006 xa a tiña.

Mecanismos de toque Badalo - Electromazo

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (29-11-2013)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 05-05-2023

28 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 36

Altura do bronce 32

Bordo 3,5

Peso aproximado (en quilogramos) 27

Fundidor LISTE PEREIRAS, JUAN (PARROQUIA DE ORAZO)

Ano de fundición 1886

Prima Lab 5 +30

Hum Sib 4 +48

Terceira Reb 6 +32

Quinta Mi 6 -02

Oitava Si 6 -39

Cepo Madeira

Estado actual Gancho longo de ferro no muro para fixar a campá.
Campá mal orientada (a cruz cara a dentro).
O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
Electromazo interior cos cables cortados (pero non desmontado)

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

34 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 45

Altura do bronce 37

Bordo 4

Peso aproximado (en quilogramos) 53

Fundidor LISTE VILLANUEVA, JOSÉ (PARROQUIA DE ORAZO)

Ano de fundición 1916

Prima Mi 5 -28

Hum Fa 4 -41

Terceira La 5 -48

Quinta Sib 5 -06

Oitava Fa# 6 -24

Estado actual O badalo pega demasiado alto, con perigo de rotura da campá.

Actuacións urxentes O badalo é de belisco, sen atado, característico das campás fixas, polo que podería soltarse en calquera momento do volteo.
Tamén é demasiado curto, polo que podería romper a campá en calquera momento.
Debería paralizarse de inmediato a campá, ata que se substitúa o badalo.

Propostas O toque tradicional desta campá era o repique, cunha cadea unida ao badalo, ou de abalo, cunha soga unida a unha panca situada no anterior cepo de madeira.
Debería reporse o cepo orixinal de madeira ou substituír o actual de ferro por outro de madeira, similar aos existentes nas outras campás menores do campanil.
O conxunto debería ser dotado dun electromazo lateral exterior así como dun motor de abalo, situados de tal xeito que reproduzan os toques tradicionais e non impidan os toques manuais.

Valoración Campá interesante. Pode refundirse en caso de rotura tras a súa documentación.

Instalación A instalación foi substituída e debe ser reconstruída para restaurar os valores sonoros e culturais do instrumento, así como os toques tradicionais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 06-10-2018

40 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 48

Altura do bronce 42

Bordo 6

Peso aproximado (en quilogramos) 64

Fundidor OCAMPO (ARCOS DA CONDESA)

Ano de fundición 1919

Prima Fa 5 -37

Hum Sol 4 -28

Terceira Sib 5 +04

Oitava Lab 6 -46

Estado actual Panca para o abalo da campá. Inmobilizada.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
• LLOP i BAYO, Francesc (02-07-2014)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

24 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 49

Altura do bronce 45

Bordo 5

Peso aproximado (en quilogramos) 68

Ano de fundición 1671

Prima Mib 5 -24

Hum Fa 4 +35

Terceira Lab 5 -28

Quinta Sib 5 +13

Oitava Fa 6 -35

Toques tradicionais de campás A campá participaba no repique francés solemne.

Toques actuais de campás Toques automáticos de festa

Cepo Madeira

Estado actual O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.
Electromazo interior cos cables cortados (pero non desmontado).
En 2014 o electromazo ten pintado o número 9. Está demasiado próximo á campá.

Mecanismos de toque Electromazo monofásico exterior; electromazo trifásico interior

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado. No entanto debería incoarse expediente para declarala Ben Moble de Interese Cultural.

Valoración En caso de rotura soamente pode ser soldada. Pode ser remplazada por unha réplica.

Instalación A instalación é tradicional e debe ser conservada para protexer a sonoridad e outros valores culturais. Calquera mecanización deberá conservar estas calidades, reproducir os toques tradicionais e permitir os toques manuais.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

50 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 50

Altura do bronce 42

Bordo 5

Peso aproximado (en quilogramos) 72

Fundidor LISTE VILLANUEVA, JOSÉ (PARROQUIA DE ORAZO)

Ano de fundición 1916

Prima Reb 5 -16

Hum Mi 4 -35

Terceira Sol 5 -14

Oitava Fa 6 -37

Estado actual O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 06-10-2018

35 Fotos

Localización Torre das campás - Campanil

Diámetro (en cm) 75

Altura do bronce 68

Bordo 7

Peso aproximado (en quilogramos) 244

Ano de fundición 1671

Prima Sol 4 -46

Hum La 3 +23

Terceira Si 4 +10

Quinta Re 5 +18

Oitava Lab 5 +17

Cepo Madeira

Estado actual O cepo e as asas da campá foron recubertos de fibra de vidro pintada de verde, seguramente para protexelo. A medio prazo destruirá de xeito irremediable o conxunto de madeira e ferro.

Autors da documentación

• CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
• PEDRALS, Joan (10-11-2000)
• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 25-10-2016

68 Fotos

Localización torre do relóxio

Diámetro (en cm) 147

Altura do bronce 110

Bordo 15

Peso aproximado (en quilogramos) 1839

Fundidor EIJSBOUTS

Ano de fundición 1990

Toques actuais de campás Cuartos do reloxo

Estado actual A campá carece de asa badajera e xa que logo tamén de badajo, polo que soamente pode tocar mediante mazo exterior.
Campá mal orientada (a cruz cara a dentro).
Mazo externo por gravidade para o toque dos cuartos.

Mecanismos de toque M

Valoración Campá interesante. Pode refundir-se en caso de rotura tras a sua documentación.

Autors da documentación

• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 23-01-2010

43 Fotos

Localización torre do relóxio

Diámetro (en cm) 257

Altura do bronce 25

Bordo 178

Peso aproximado (en quilogramos) 6433

Fundidor EIJSBOUTS

Ano de fundición 1989

Toques actuais de campás Horas do relóxio

Protección Protección xenérica ao atoparse nun BIC declarado.

Valoración Campá interesante. Pode refundir-se en caso de rotura tras a sua documentación.

Autors da documentación

• ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)

Editor da ficha ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc

Actualización 23-01-2010

252 Fotos