Inventario Campás

Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA (GALICIA)

(Referencia: 666)



Descricion As dúas torres principais da fachada denomínanse respectivamente torre das campás, a situada na nave da epístola, e torre da carraca, na nave do evanxeo.
Noutra torre independente atópanse as dúas campás novas do reloxo, mentres que as dúas antigas do reloxo están expostas no claustro xunto con outra da torre.
A instalación do botafumeiro e sobre todo o seu accionamiento son de gran interese, desde un punto de vista campanológico, xa que está relacionado con técnicas antigas para tocar grandes campás mediante unha soga grosa que se divide noutras menores, como ocorre coa campá N'Aloi da Catedral de Palma (Mallorca) (Illes Balears)
Graffitti Hai escasos grafitos, debido á dureza da pedra. Na torre do reloxo "A. T." / "1872"
Na torre das campás "I668". Outros de 1942, 1964... "LUZ"
Na desaparecida caixa de control eléctrico "TONY/JOSÉ / 2006 / "NUNCA MAIS" "
Xunto á campá "San Luís" (7) di xunto a unha cruz "1937 / VIVA / ESPAÑA"
Na escaleira de acceso á sala de campás "18-1-1942 / EИTRO DE CAMPAИE ...". Tamén "SANDIÑO LAGE / 1964" "16-1-1942 / RICARDO SANDIÑO" "Quete / 1939"
Tamén entre outros "Agustn", "AF / 1937"
Na sala segunda da torre das campás, posible casa do campanero, e ao longo da escaleira, hai antigos grafitos en almagra, sobre os que se sobrepoñen outros en cor azul verdoso. Na entrada á sala de campás (que ten unha reja para a súa pechadura) "MIRADOR -> " (sobre un grafito antigo de almagra).
En tápaa moderna da caixa de contactores di "NON DESMONTAR / EN CASO DE NECESITAR DESMONTAR ON ANDAR / NO CUADRO FALAR CON MANUEL (ELECTRICISTA) / 692860963"
No interior das campás maiores hai diversos grafitos de gran interese, xa que son, no seu maior parte, firma de campaneiros anteriores, así como outros datos relacionados coa pequena historia da torre.
Estado anterior Caixa de control eléctrico debaixo da sala de campás, fóra de normas e oxidada.
Estado actual Caixa nova de control eléctrico debaixo da sala de campás sen interruptor nin enchufe de corrente exteriores.
Toques actuais de campás En 2014 documentamos un ordenador BELLTRON GM-720, cos seguintes toques indicados en senllas etiquetas:
  • Toque Coro
  • Repique 7 a 13
  • Repique 1 a 13
  • Repique 1 a 6
  • Difuntos 1 y 2
  • Volteo 1 a 6
  • Volteo 7 a 13
  • Volteo 1 a 16
  • Volteo camp pequeñas

A relación non corresponde case en absoluto aos toques tradicionais. Para comprender esta programación débese precisar que numeran as campás de maior a menor, algo habitual en música, pero non en campás tradicionais.
Ciertamente as dúas pequenas voltean, na actualidade, pero ese toque non corresponde con ningún tradicional. Tampouco corresponde o toque de defuntos coas dúas campás maiores, xa que había como sinalamos nos últimos tempos un toque con cinco campás granes, excluída a maior para os defuntos de menor rango, e o toque das seis, incluída a maior, para os toques de defuntos máis solemnes. Non se indica o toque dos domingos, nin o de vésperas, pero invéntanse tres volteos, ata catro si engadimos as pequenas, que non corresponden con ningunha tradición desta Santa Igrexa Catedral. A inclusión da campá de Fuoco, silenciosa tradicionalmente, aumenta aínda máis a confusión respecto de os toques propios desta Catedral.
O toque de coro, documentado en 2014, consiste en golpes da campá maior do campanil, mentres que o toque de coro realizábase coa menor, ou unha das menores, a abalo.
O toque de oración, documentado ás 06:55 da mañá, ás 11:55 e ás 19:55 consiste en tres veces tres golpes da campá maior, e logo vinte e catro seguidos da mesma.
Intervencións A campá das horas ou Berenguela, asi como a dos cuartos, que estaban rachadas de en riba abaixo, foron copiadas, no epigráfico e no sonoro, realizando sendeiros réplicas EIJSBOUTS de Asten en 1987 ou 1988. As campás da torre, o chamado "carillón", e as outras de grandes dimensions e igualmente fixas, están dotadas de electromazos para o seu toque automático.
Autors da ficha da torre
  • CALVETE HERNÁNDEZ, Pascual (1991)
  • PEDRALS, Joan (10-11-2000)
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (08-09-2006)
  • ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc (29-11-2013)
  • Cuadrante solar
    Hai un pequeno cuadrante solar, na terraza da campá Berenguela, posiblemente para pór en hora o mecanismo do reloxo.

     

    MATR
    A torre norte, chamada tamén torre da carraca, contén unha carraca, é dicir unha matraca de láminas, de grandes dimensións, depositada no chan.
    É a única carraca de láminas existente nas diversas Catedrais.
    En 2006 estaba fóra de uso e non se puido documentar.
    En 2014 foi substituída por unha réplica, que se utiliza mediante unha manivela, para a Semana Santa. Na nova carraca di "S. ROUCO".

     

    Bibliografía

    (Pódese ordenar por calquera dos campos)
    AutoresTítuloData
    A VOZO Arcebispado pide que se reciba ao Papa con campás e suspende ese día as misas en Santiago 2010
    A VOZA Catedral recupera os xugos de madeira das campás da torre sur2015
    A VOZA torre sur da Catedral libérase de estadas desde as campás2016
    AVANLa campana ´Micalet´ de la Catedral de Valencia es la cuarta más grande de España, según un inventario del Gremi de Campaners2004
    CALVETE HERNÁNDEZ, PascualCatedral de Santiago de Compostela (Coruña)1991
    CALVO, JuditLas campanas repicarán esta tarde por el Año Santo Compostelano2009
    CAMBEIRO, Xosé Manuel«Todos os días subía 94 escaleiras»2016
    CAMPANAS QUINTANAParticipamos en la Feria Apostolus2014
    CAMPOS, AndrésSantiago de Compostela, en 10 imprescindibles muy curiosos2017
    CARUNCHO, JacoboLa Berenguela tiene cuerda para rato 2010
    CERVERA, CésarAlmanzor, «el Victorioso» que arrastró las campanas de Santiago hasta Córdoba 2014
    CONDE, AlfredoCampanas de Compostela2014
    D., C.Ajustes en el reloj de la Catedral2008
    DE ESCALLADA GONZÁLEZ, LuisLa campana del Año Santo Lebaniego2006
    DE SOLA, Juan / EFELos últimos campaneros2008
    DEAÑO, SantiagoRehabilitarán la Berenguela, el gran reloj que da la hora de Compostela2010
    DISFRUTA SANTIAGO¿Quieres escuchar el sonido de la Carraca de la Catedral?2011
    ECCLESIA DIGITALToque de campanas contra la droga2007
    ECGLa Carraca de la Catedral sustituirá a las campanas2015
    EFERepique de campanas en Compostela para anunciar la llegada del papa2010
    EFECostello y Krall unen sus voces en España al pie de la catedral de Santiago2010
    EIRÉ, L.El repique francés vuelve a la Catedral para inaugurar el Año Santo extra2015
    EL CORREO GALLEGOEl Correo hace 25 años2010
    EUROPA PRESSLa Catedral de Santiago recupera su carraca para sustituir a las campanas en Semana Santa después de 40 años2010
    EUROPA PRESSLa Catedral proyecta el arreglo de las deterioradas torres del Obradoiro2011
    EUROPA PRESSLa carraca de la Catedral de Santiago sustituirá a las campanas los próximos viernes y sábado santos2011
    EUROPA PRESSLa Carraca histórica de la Catedral de Santiago volverá a sonar durante el Viernes y el Sábado Santo2014
    FACEBOOKLas campanas de Santiago2010
    FANDIÑO LAGE, RicardoToques y repiques de las campanas de la S. A. M. I. C. B. de Santiago de Compostela2012
    HERNÁNDEZ, Julián¿A quién venden las campanas?2011
    La Voz de GaliciaLas cinco torres recuperarán ventilación y belleza con la apertura de sus ventanas y huecos cegados2009
    La Voz de GaliciaEl experto Francesc Llop ensayó los toques de las campanas y elogió sus sonidos originales2015
    LA VOZ DE GALICIARicardo Fandiño, o último campanero, residía no alto da basílica2015
    LEHR, Dr. AndréRestauració de campanes1993
    LLOP i BAYO, FrancescToques de las campanas de la Catedral de Santiago de Compostela2014
    LLOP i BAYO, FrancescLas campanas, ¿ruido sagrado?2017
    LLORET / LAS PROVINCIASUna fundición valenciana quiere construir la campana de Santiago de Compostela1986
    LOMBARDERO, XavierEl Ministerio de Cultura cataloga las campanas catedralicias gallegas2007
    MORALES, José ManuelLas campanas de Santiago2017
    PEDRALS, JoanEl reloj de la Catedral de Santiago de Compostela2000
    PEDRALS, JoanLes campanes originals del rellotge de la Catedral de Santiago de Compostela2002
    PEDRALS, JoanLas Campanas en Cataluña2004
    PONTEVEDRA, Silvia R.50 euros por tocar a muerto.2008
    R. PONTEVEDRA, SilviaLa carraca vuelve a sonar en el Obradoiro2010
    R. PONTEVEDRA, SilviaHallada una escultura de la fachada original del Pórtico de la Gloria2016
    R., S.; LINDE, P.Una grieta junto al campanario causa los estragos en el Pórtico2010
    REDACCIÓNLa campana ‘Micalet’, la cuarta mayor de España2004
    RINCONES DE SANTIAGOLa torre del reloj de la catedral2009
    SANTIAGOLa campana Santa Bárbara vuelve a la Catedral tras dos décadas ausente2016
    SERRANO, ÁlexA dos campanas de recuperar su voz2015
    VILLAR, CarmenAl fin doblan (todas) las campanas2016
    ZAFRA, IgnacioProhibido tocar las campanas, vecinos durmiendo2017

    Vídeos (Pódese ordenar por calquera dos campos)

    PersoaVídeosDataDuración
    Carraca de la Catedral 20-04-201001.20
    ERMEC (BARCELONA)A campá de sinais, restaurada 02-01-201600:16
    QUINTÍA, RAFAEL (OS CHICHISOS)As campás 19-04-201634:37
    As campás 03-05-201601:57
    329 Fotos
    Fichas de todas as campás
    Editores LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 15-07-2017

    Campás actuais

    LocalizaciónCampáAutoresAno de fundiciónDiámetroPeso
    Capela de Santa Maria a Antiga da CorticelaCampá da espadaña (1)1380ca4037
    Capela de Santa Maria a Antiga da CorticelaCampá da espadaña (217725072
    Capela do SantísimoCampá de sinais152
    Claustro da CatedralPrima Bárbara (copia)OCAMPO ARTESANOS CAMPANEROS (ARCOS DA CONDESA)1997106690
    Claustro da CatedralDe cuartos (A)GÜEMES, PEDRO DE17291471839
    Claustro da CatedralDe horas, Berenguela (B)GÜEMES, PEDRO DE17292546211
    Espadana sobre as cubertasLaus Deo, campá de sinais (0)1550ca4449
    Museo da CatedralReproducción da campá dos Caídos de Rovereto (Italia)199650
    Museo da CatedralCampà de man (1)EYNDE, JAN VAN DEN (MECHELEN)155450
    Museo da CatedralCampà de man (2)EYNDE, JAN VAN DEN (MECHELEN)155450
    Museo da CatedralReprodución da campá do Abad Samson1997203
    Museo da CatedralCampá do museu18313525
    Presbiterio do altar maiorCampá no presbiterio18443016
    Torre das campásVacante (1)1541103633
    Torre das campásPrima Bárbara (2)PALACIO, FRANCISCO DE (GÜEMES)1734105670
    Torre das campásFogo (3)PALACIO, FERNANDO DE1749109750
    Torre das campásPrima Salomé (4)PALACIO, FRANCISCO DE (GÜEMES)1734113835
    Torre das campásÁnimas (5)16721411062
    Torre das campásSan Luis (6)16751471204
    Torre das campásSantiago, Mayor (7)16752113560
    Torre das campás - Campanilcampanil (1)AZA Y CEDRÚN, JOSÉ ANTONIO DE18313525
    Torre das campás - Campanilcampanil (2)LISTE, J. (CASTROVITE) (PARROQUIA DE ORAZO)18863627
    Torre das campás - Campanilcampanil (3)LISTE, J. (CASTROVITE) (PARROQUIA DE ORAZO)19164553
    Torre das campás - Campanilcampanil (4)OCAMPO ARTESANOS CAMPANEROS (ARCOS DA CONDESA)19194864
    Torre das campás - Campanilcampanil (5)16714968
    Torre das campás - Campanilcampanil (6)LISTE, J. (CASTROVITE) (PARROQUIA DE ORAZO)19165072
    Torre das campás - Campanilcampanil (7)167175244
    torre do relóxioCampá dos cuartos (A)EIJSBOUTS19901471839
    torre do relóxioCampá das horas (B)EIJSBOUTS19892576433

    Reloxo

    Reloxo mecánico - Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA (GALICIA)
    Reloxo mecánico (1)

    Existente En funcionamento Manual

    AutoresANTELO LAMAS, ANDRÉS (FERROL)
    Data de construción 1831
    Descricion Maquinaria construída en 1831 polo relojero ferrolán Andrés Antelo, e que soa cunha especial harmonía, como corresponde a un traballo de artesanía confeccionado co máximo rigor.
    Un enorme armario cadrado de madeira, con cristais nos catro lados, atópase no centro da torre encerrando a maquinaria. Del saen catro eixos que son os que moven as agullas en forma de frecha das catro fachadas. Tamén dúas pancas que son as que fan soar as campás que marcan as horas á cidade.
    Para iso, está colocado xusto debaixo da Berenguela, e en liña recta, para que os cables que a fan soar a cada hora funcionen perfectamente.
    Esta maquinaria está tan ben axustada que apenas precisa mantemento, e só algún axuste horario de cando en vez, ocasionado, como explica Antonio Conde, sobre todo polos cambios de temperatura, que poden provocar algunha mínima variación ocasionalmente.
    Para facer estes axustes dispón dentro dunha pequena esfera que marca a mesma hora que fóra. Nestes pequenos axustes non é necesario desconectar o mecanismo das campás, pero si cando se produce o cambio da hora oficial, sobre todo na primavera, xa que a maquinaria non anda marcha atrás, polo que é preciso adiantalo once horas.
    Para que o reloxo funcione é preciso darlle corda cada día cunha enorme manivela que fai subir os contrapesos que colgan dunha cadea ata o piso inferior. Tamén hai que engrasarlo periodicamente. Na parte superior ten catro diferenciais, como os coches, cada un dos cales está conectado a un eixo que atravesa a fachada e é o que fai virar a agulla que marca a hora.
    A maquinaria está conectada tamén con dous brazos mecánicos enganchados a sendas cadeas que colgan do piso superior. Estas cadeas están conectadas a dous martelos que golpean a Berenguela cando hai que dar as horas, e a unha campá menor, que é a que sinala os cuartos e as medias.
    Logo dun tempo parado, o reloxo volveu porse en marcha na pasada década. Foi entón cando se substituíron as antigas campás, que hoxe se poden contemplar no claustro da Catedral, por unhas novas, afinadas para que soasen igual que as súas predecesoras. Desde entón Antonio Conde Fontao encárgase do mantemento da maquinaria. D., C. O Correo Galego (30-11-2008)
    Actualización 20-04-2017
    Ordenador - Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA (GALICIA)
    Ordenador (2)

    Existente En funcionamento Electrónico

    AutoresCLOCK-O-MATIC (HOLSBEEK)
    Data de construción 2005ca
    Descricion O computador ten unha folla de papel pegada co seguinte texto:

    1 (·)
    2 (·)
    3 (·) 5 (·)
    4 (·)
    Repicar
    Pulsar 2 veces botón 4
    " 1 vez " 3
    Con los botones 1 ó 2 poner o sacar minutos deseados
    Pulsar 3
    Editores ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 08-09-2006
    Ordenador - Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA (GALICIA)
    Ordenador (3)

    Existente Parado Electrónico

    AutoresBELLTRON
    Empresa de mantementoCOMUNICACIONES ELEMAR-NOR (OLEIROS)
    Data de construción 2010ca
    Editores ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 21-12-2015
    Ordenador - Catedral do Apóstolo Santiago - SANTIAGO DE COMPOSTELA (GALICIA)
    Ordenador (4)

    Existente En funcionamento Electrónico

    AutoresCLOCK-O-MATIC (HOLSBEEK)
    Empresa de mantementoERMEC (BARCELONA)
    Data de construción 2015
    Editores ÁLVARO MUÑOZ, Mari Carmen; LLOP i BAYO, Francesc
    Actualización 21-12-2015

  • SANTIAGO DE COMPOSTELA: Campás, campaneiros e toques
  • Francesc LLOP i BAYO; Francesc Xavier MARTÍN NOGUERA Metodologia dels inventaris de campanes (1998)
  • Volver á páxina anterior
  • Menú inicial CAMPANERS DE LA CATEDRAL DE VALÈNCIA
    Campaners de la Catedral de València
    Buscar campá, campanario, poboación, fundidor, ano fundición, epigrafia, autor, artigo
    © Campaners de la Catedral de València (2017)
    campaners@hotmail.com
    : 22-11-2017
    Convertir a PDF